ΦLER (fler) . Në Liber Linteus of Zagreb, ΦLER (fler) nuk jep kuptim hyjnor dhe as kuptim sakrifice hyjnore .

Në vigjilje të 110 vjetorit të Pavarësisë, botoj artikullin e më poshtën, mbi kërkimin e fjalëvë shqipe në tekstin e "Liber Linteus of Zagreb" (shek IV-III pK).

Në Respekt e për Lavdinë e firmëtarëve të aktit të pavarësisë, një prej të cilëve im gjysh Zihni Abbas Kanina (Hamzaraj) (18 janar 1885 - 26 maj 1959).

    Në Librin e Mumjes së Zagrebit, grupaba (grupshkronja) ΦLER nuk ka kuptim të hyjnisë, a sakrificave hyjnore, si hamendësohet deri më sot nga studiuesit e epihrafisë etruske.

nga Ilir Mai

    Në saj të punës këmëngulëse disa vjeçare të Jakob Krall, sot pas 130 vjetësh , ne kemi "Librin perj Liri të Mumjes të Zagrebit", për të cilin ai shkruan :

    "Siç mund ta shihni, përmbajtja e shkrimit nuk është historike; nuk është as përkthim i një teksti egjiptian. Shkrimi duhet të jetë një tekst liturgjik funeral. Dikush supozon se në të janë të përshkruara sakrifica dhe rite në ceremoni varrimi".

    Nga punimi i J. Krall, unë zgjodha edhe një pjesë tjetër të shkurtër, ku ai shkruan se ç'mendonte për përmbajtjen e teksti.

    "Është e qartë se çështja e marrëdhënies midis mumjes dhe tekstit në të, ka rëndësi të madhe për deshifrimin e tekstit. Në se do të mund të supozonim se coha, ishte shkruar posaçërisht për mumjen, me siguri do të kishim të bënim me një tekst funeral, madje mund të prisnim që të gjenim përmendje e emrit të mumjes. Megjithatë, duke qenë se supozimet e tjera janë po aq të justifikuara, ne varemi vetëm nga hamendjet, të cilat gjejnë mbështetje në ato pak fjalë etruske, kuptimi i të cilave deri më tani është konstatuar me ca pak shkallë sigurie. Një gjë më duket e sigurt, nuk mund të bëhet fjalë për përkthim të një teksti egjiptian, siç janë pjesët e Librit të të Vdekurve. Me sa mund të shoh, asnjë nga emrat e perëndive egjiptiane nuk shfaqet në tekst, as ndonjë grup fjalësh që dikush mund të priret t'i konsiderojë si egjiptiane. Paraqitja e tekstit flet gjithashtu kundër një përkthimi nga Libri Egjiptian i të Vdekurve".

    Pas, rindërtimit të librit nga Jakob Krall, nga fillimet e shekullit XX e deri më sot, kemi një bibliotekë të gjërë mbi studimin e Librit të Mumjes dhe një rubrikë përmbledhëse popullore në Wikipedia mbi Librin, tekstin e tij dhe kuptimin e atij teksti. Sot shkruhet se Libri i Mumjes është në gjuhën etruske dhe se ai është një Kalendar Ritesh Fetare. Pas 130 vjetësh, sapo është botuar studimi im, i cili i dha përgjigje pyetjes : 

    " A ka në Librin e Mumjes së Zagrebit grupaba (grupshkronja) të ndara nga shkruesi, të cilat formojnë fjalë të leksikut të gjuhës shqipe"?

    Në Librin prej Liri të Mumjes së Zagrebit (këtej e tutje LL) unë gjeta 137 grupaba të ndara nga shkruesi, të cilat japin fjalë të sakta në gjuhën shqipe dhe 143 grupaba, po ashtu të ndara nga shkruesi me pika ndarëse, të cilat japin në shqip grupfjalë të sakta.

    Një nga këto grupaba është ΦLER (fler), e cila gjendet 9 herë në tekstin e LL. Kjo grupabë, e ka bërë profesorin e nderuar, etruskologun Massimo Palottino, të jap mendimin, se në tekstin e Librit të Mumjes, te grupaba ΦLER ka mundësi të kemi emrin e një hyjnie etruske. Mendim, i cili sot është mbizotërues në epigrafinë etruske. Në gjuhën shqipe, grupaba ΦLER , ka brenda rrënjën e fjalës "fle". 

    Unë bëj pyetjen: "Ç'kuptim jep rrënja fle, e grupabës ΦLER , atje ku ajo është përdorur"? 

    Grupaba ΦLER, gjendet edhe në formën ΦLERE (7 herë). 

    Po ashtu, gjendet edhe ne grupabat ΦLERERI (2 herë) dhe ΦLEREŠ (2 herë). 

    Pas prof M. Palottino, në epigrafinë etruske, këtyre formave, iu kanë dhënë kuptimin e konceptit të hyjnores dhe sakrificës (relativo al concetto di divinità e sacrificio).

    Këtu më poshtë, unë po citoj grupabën ΦLER dhe format e saj, aty në rreshtat ku ato ndodthen, në 12 fletët e LL.

    Unë nuk do të merrem me asnjë analizë gramatikore të tekstit, sepse unë nuk jam i aftë shkencërisht për një gjë të tillë. Unë thjeshtë do të lexoj grupabën ΦLER dhe format e saj , aty ku ato ndodhen; do të shënoj traskriptimin përgjithësisht të pranuar deri më sot; dhe do vë re në se në kontekstin e ndodhur, grupaba ΦLER , ka brenda vetes rrënjën "fle", e cila në gjuhën shqipe jep, e përsëris, fjalën e saktë "fle".

    

    Shifrat tregojnë fletën dhe rreshtin në LL ku ndodhet grupaba.

    03.18 FINVM.VŠI.TRVN .ΦLERE.IN.CRAPŠTI / VN.MALAΨ.NVNθEN. 

    04.03 .ZEC.ΦLER.θEZINCE.CISVM.PVTE.T-----

    04.14 CELI.SVθ HEΨŠθ.FINVM.TRIN.ΦLERE / IN.CRAPŠTI.VM.MLAΨ.NVNθEN. 

    04.19 ENAŠ.ŠIN.ΦLERE.IN.CRAPŠTI

    06.09 LVSAŠ.ΦLER. 

    06.10 LVSTRAŠ.ΦLER.FACLTNAM

    06.12 ETNAM.EISNAIΨ.ΦLEREŠ CRAPŠTI

    06.13 θVNŠNA.θVNŠ.ΦLEREŠ

    08.09 CELI.HVθIŠ.ZAθRVMIŠ.ΦLERΨFA.NEθVNSL

    08.16 CAPERI.ZAMθIC.FACL.AR.ΦLERERI.

    08.17 SACNICLERI.TRIN.ΦLERE.NEθVNSL.VNE / MLAΨ.

    08.18 θEZIN.ΦLER.FACL / ETNAM.

    09.02 ΦLER.θEZINCE.ŠACNICSTREŠ.CILθŠ / ŠPVREŠTREŠ.ENAŠ. 

    09.07 FINVM.TRIN.ΦLERE.NEθVNŠL.VN.MLAΨ / NVNθEN. 

    09.09 ΦLER.θEZINx.

    09.14 ZVSLEFE.ΦAŠEIC.ΦARθAN.ΦLEREI.NEθVNŠL / RAΨθ.CLETRAM. 

    09.18 E(xxx)EI.ALΦAZEI (x)EI ΦASxEIŠ / TVL.FAR.CELI.SVθ.NVNθENθ.ΦLERE.

    09.22 ENAŠ.ŠIN.F.I.N.V.M.ΦLERE.

    11.17 CNTNAM.θESAN.ΦLER.FEIFEŠ.θEZERI

    11.19 ΦLERΨVETx-----

    I marim me rradhë.

    1. Në Fletën III, rreshti 18/19 të Librit, kemi:

    etr. FINVM.VŠI.TRVN.ΦLERE.IN.CRAPŠTI / VN.MALAΨ.NVNθEN.

    tra. vinum.uši.trun.flere.in.krapšti/un.malakh.nunthen.

    alb.me verë.rrushi.trunë.flere.në.krahpështetur/un.malak.nuhat.

    

    2.Në Fletën IV, rreshti 3, kemi:

    etr. .ZEC.ΦLER.θEZINCE.CISVM.PVTE.T-----

    tra. .zec.fler.thesince.cisum.put.t...

    alb. zeç.fler.thesin ke. që shumë.butë.tul

    3.Në Fletën IV, rreshti 14, kemi:

    etr. CELI.SVθ HEΨŠθ.FINVM.TRIN.ΦLERE / IN.CRAPŠTI.VM.MLAΨ.NVNθEN.

    tra. celi.suth hekhšth.vinum.trin.flere/ in.crapšti.um.malakh.nunthen.

    alb. çeli.sytë hekësh.me verë.trun.flere/ in.krahpështetur.unë.mlak.nuhat.

    4. Në Fletën IV, rreshti 19, kemi:

    etr. ENAŠ.ŠIN.ΦLERE.IN.CRAPŠTI

    tra. enaš.šin.flere.in.crapšti/khiš.esviš.fašeišin

    alb. enës.(thesin).flere.krahpështetur.

    5. Në Fletën VI, rreshti 9, kemi:

    etr. LVSAŠ.ΦLER.

    tra. lusaš.fler.

    alb. lusësh. të fler.

    6. Në Fletën VI, rreshti 10, kemi:

    etr. LVSTRAŠ.ΦLER.FACLTNAM

    tra. lustraš.fler.vacltnam

    alb. lus trash të fler. veç e lë të nam

    7. Në Fletën VI, rreshti 12, kemi:

    etr. ETNAM.EISNAIΨ.ΦLEREŠ CRAPŠTI

    tra. etnam.sisnaikh.flreš crapšti

    alb. e tëë nam. ai s'na ik. fler është krapështetur.

    8. Në Fletën VI, rreshti .13, kemi:

    etr. θVNŠNA.θVNŠ.ΦLEREŠ

    tra. thunšna.thunš.flereš

    alb. tunësh sa. tunës. fler është

    9. Në Fletën VIII, rreshti 9, kemi:

    etr. CELI.HVθIŠ.ZAθRVMIŠ.ΦLERΨFA.NEθVNSL

    tra. celi.huthiš.zathrumiš.flerkhava.nethunsl

    alb. çeli.zathurmish.flerka.në fund është lënë

    10. Në Fletën VIII, rreshti 16, kemi:

    etr. CAPERI.ZAMθIC.FACL.AR.ΦLERERI.

    tra. caperi.zamthic.vacl.ar.flereri

    alb. kap e ri.zamthi që veç lë ar.flere rri

    11. Në Fletën VIII, rreshti 17, kemi:

    etr. SACNICLERI.TRIN.ΦLERE.NEθVNSL.VNE / MLAΨ.

    tra. sacnicleri.trin.flere.nethunsl.une/mlakh

    alb. sa që ni erë.trun.flere.në fund është lënë.unë/mlak.

    12. Në Fletën VIII, rreshti 18, kemi:

    etr. θEZIN.ΦLER.FACL / ETNAM.

    tra. thesin.fler.vacl/etnam

    alb. thesin.fler.veç lë/e të nam

    13. Në Fletën IX, rreshti 2, kemi:

    etr. ΦLER.θEZINCE.ŠACNICSTREŠ.CILθŠ / ŠPVREŠTREŠ.ENAŠ.

    tra. fler.thesin ke.šacnicstreš.clithš/špureštreš.enaš.

    alb. fler.thesin ke.sa që ni që shtresë.që lidh është/shpure shtresë.enës.

    

    14. Në Fletën IX, rreshti 7, kemi:

    etr. FINVM.TRIN.ΦLERE.NEθVNŠL.VN.MLAΨ / NVNθEN.

    tra. vinum.trin.flere.nethunšl.un.mlakh/nunthen.

    alb. me verë.trun.flere.në fund është lënë.unë mlakh/nuhatet.

    15. Në Fletën IX, rreshti 9, kemi:

    etr. ΦLER.θEZINx.

    tra. fler.thesinx

    alb. fler.thesin ke.

    16. Në Fletën IX, rreshti 14, kemi:

    etr.ZVSLEFE.ΦAŠEIC.ΦARθAN.ΦLEREI.NEθVNŠL / RAΨθ.CLETRAM. 

    tra. zusleve.fašeic.farthan.flerei.nëthunšl/rakhth.cletram

    alb. zush leve, fashove që.farthan (dha rezultat).flere rri (ndaloje).në fund është lënë/rakat.që le tram.

    17. Në Fletën IX, rreshti 18, kemi:

    etr. E(xxx)EI.ALΦAZEI (x)EI ΦASxEIŠ / TVL.FAR.CELI.SVθ.NVNθENθ.ΦLERE.

    tra. e(xxx)ei.alfazei (x)ei fas(x)eiš/tul.var.celi.svth.nunthen.flere.

    alb. e(shtr)ei.nalt fashoi (t)ei fashoish/tul.var.nuhat.flere.

    18. Në Fletën IX, rreshti 22, kemi:

    etr. ENAŠ.ŠIN.F.I.N.V.M.ΦLERE.

    tra. enaš.šin.v.i.n.u.m.flere

    alb. enash.shiko brenda.me verë.flere. 

    19. Në Fletën XI, rreshti 17, kemi:

    etr. CNTNAM.θESAN.ΦLER.FEIFEŠ.θEZERI

    tra. cntnam.thesan.fler.vei veš.thezerri

    alb. që në të nam. thesin. fler.vei veš.thesit e rri

    20. Në Fletën IX, rreshti 18, kemi:

    etr. ΦLERΨVETx-----

    tra. flerkhavet(x)---

    alb. flerka vet (x)---

    Vihet re se, ne të 20 rastet e gjetura në LL, grupaba ΦLER ka brenda saj rrënjën ΦLE, e cila në leksikun e shqipes, jep fjalën e saktë "fle". Gjithashtu, vëmë re se në të gjitha rastet grupaba ΦLER, jep kuptimin shqip "lëre të fler, lëre të qetë".

    Dhe përgjigjia është : 

    "Po, në të gjitha rastet grupaba ΦLER , ka rrënjë fjalën e saktë "fle" të leksikut të shqipes, me të cilën formon ΦLER me kuptimin në shqip të fler, të pushoi.

    ZEC.ΦLER.θEZIN (zec.fler.thezin) - zeç fler thesin, vëre të fler thesin.

    LVSAŠ.ΦLER (lusaš.fler) - lutesh të fler.

    LVSTRAŠ.ΦLER (lustraš.fler) - lus trash të fler.

    ZAθRVMIŠ.ΦLERΨFA (zathrumiš.flerkha) - xathurmish flerka.

    θEZIN.ΦLER (thezin.fler) - thezin fler, thesin vëre të fler.

    ΦLER.θEZINCE (fler.thezince) - fler thesin ke.

    ΦLER.θEZIN(xx) (fler.thezinxx) - fler thesin ke.

    θESAN.ΦLER.FEIFEŠ (thsan.fler.veiveš) - thesit fler vej vesh.

    ΦLERΨVETx- (flerkhauetx) - flerka vet.

    Le të shohim edhe formën ΦLERE.

    FINVM.VŠI.TRVN .ΦLERE.IN.CRAPŠTI (vinum.uši.trun.flere.in.crapšti) - me verë rrushi trunë flere në krahpështetje.

    FINVM.TRIN.ΦLERE/IN.CRAPŠTI (vinum.trin.flere/in.crapšti) - me verë trunë flere në krahpështetur.

    ΦLERE.IN.CRAPŠTI (flere.in.crapšti) - flere në krahpështetur.

    TRIN.ΦLERE (trin.flere) - trunë flere.

    FINVM.TRIN.ΦLERE (vinum.trin.flere) - në verë trunë flere. F.I.N.V.M.ΦLERE (v.i.n.u.m.flere) - në verë flere.

    Në 4 raste, duket se te forma ΦLERE kemi të shkruar një udhëzim, sipas të cilit, dikush duhet trunë, trurin ta flerë në verë rrushi. Pra udhëzohet: "ti në verë rrushi trunë flere, lëre të pushoi".

    Forma ΦLEREŠ

    ETNAM.EISNAIΨ.ΦLEREŠ CRAPŠTI (etnam.eisnaikh.flereš) - e të nam, ai s'na ik. Fler ësh, është.

    θVNŠNA.θVNŠ.ΦLEREŠ (thunšna.thunš.flereš) - tunsh sa tunësh, fler ësh, është.

    Në të dy rastet, duket se grupabat ΦLEREŠ formojnë grupfjalë të saktë të leksikut të shqipes ΦLER EŠ (fler eš) - fler ësh, është.

    Forma ΦLERERI

    ZAMθIC.FACL.AR.ΦLERERI (zamthic.vacl.ar.flereri) - zamthik (zamkon), veç lë ar (veç lë punë të mirë), flere rri (ndaloje). 

    ZVSLEFE.ΦAŠEIC.ΦARθAN.ΦLEREI (zusleve.fašeic.farthan.flereri) - zush leve, fashove që fardha (që dha rezultat), fler e rri (ndaloje).

    Edhe në këtë rast, duket se krijohet dyshim i arsyeshëm se grupaba ΦLERERI jep një grupfjalë në shqip "flere rri". 

    Nga sa më sipër, mua më krijohet bindje e arsyeshme se rrënja fle, e grupabës ΦLER , atje ku ajo është përdorur, jep në shqip rrjedhime të fjalës së saktë "fle". Grupaba ΦLER dhe format e saj në tekstin e LL, nuk kanë të bëjnë me cilësim hyjnor a sakrifica hyjnore, ashtu si hamendësohet sot në etruskologji, të paktën që nga viti 1985 kur këtë hamendësin e botoi prof. Massimo Palottino.  

Liber linteus Zagrabiensis (Vjesnik Arheoloskog Muzeja u Zagrebu, 3. Serija - Vol. XIX, poseban otisak), Zagreb, 1986, 106 pp., 22 tavv.

    P.s. I lutem miqve të mi, të më lejojnë përdorimin e fjalës ABA në vend të fjalës shkronjë, sepse ABA është gjetur ne epigrafinë etruske, në një enë qeramike krahpështetur me alfabetin etrusk. 

    Ne foto shkruhet FINVM.VSI.TRVN.FLERE (vinum.usi.trun.flere) - alb. me verë rrushi trunë flere.

    

    Eng.

In the Zagreb Mummy Book, groupaba (letters group) ΦLER does not have the meaning of divinity, or divine sacrifices, as is still guessed by researchers of Etruscan epigraphy.

by Ilir Mai

    On the eve of the 110 th anniversary of Independence, I am publishing the article below, on the search for Albanian words in the text of the "Liber Linteus of Zagreb" (IV-III century BC).

    In Respect and for the Glory of the signatories of the act of independence, one of whom was my grandfather Zihni Abbas Kanina (Hamzaraj) (January 18, 1885 - May 26, 1959).

    Thanks to Jakob Krall's memorable work of several years, today, after 130 years, we have "Liber Lineus of Zagreb", about which he writes:

    "As you can see, the content is not historical, nor a translation of an Egyptian text, it must be a funeral liturgical text. One can assume that it describes the sacrifices and celebrations at the funeral."

    From the work of J. Krall, I chose another short part, where he writes what he thought about the content of the text that he so accurately and beautifully reconstructed.

    "It is clear that the question of the relationship between the mummy and the text on it, is of great importance for deciphering the text. If we could assume that the shroud was written specifically for the mummy, we would certainly be dealing with a funerary text, we might even expect to find mention of the mummy's name. However, as the other suppositions are at least as justified, we depend only on conjectures, which find support in the few Etruscan words whose meaning up to has now been ascertained with any degree of certainty. One thing seems certain to me, it cannot be a translation of an Egyptian text, such as portions of the Book of the Dead. As far as I can see, none of the names of the Egyptian gods does not appear, nor any group of words which one might be inclined to regard as Egyptian. The appearance of the text also speaks against a translation from the Egyptian Book of the Dead."

    Following Jakob Krall's reconstruction of the book, from the early 20th century to the present day, we have an extensive library on the study of the Book of the Mummy and a popular Wikipedia summary column on the Book, its text, and the meaning of that text. Today it is written that the Book of the Mummy is in the Etruscan language and that it is a Calendar of Religious Rites. After 130 years, my study has just been published, which answered the question:

    "Is there in the Book of the Mummy of Zagreb grupaba (groups of letters) separated by the writer, which form words of the lexicon of the Albanian language"?

    In the Mummy's Linen Book of Zagreb (hereafter LL) I found 137 groups separated by the scribe, which give exact words in the Albanian language, and 143 groups, also separated by the scribe, which give in correct Albanian word groups.

    One of these groups is ΦLER (fler), which is found 9 times in the text of LL. This group has made the respected professor, the Etruscanologist Massimo Palottino, to give the opinion that in the text of the Mummy Book, in the group ΦLER there is a possibility that we have the name of an Etruscan deity. Thought, which today prevails in Etruscan epigraphy. In the Albanian language, the group ΦLER has the root of the word "sleep" inside.

    I ask the question: "What does the root sleep, of the group ΦLER, mean where it is used"? The ΦLER group is also found in the form ΦLERE (7 times). It is also found in the groups ΦLERERI (2 times) and ΦLEREŠ (2 times). After Prof. M. Palottino, in Etruscan epigraphy, these forms have been given the meaning of the concept of the divine and sacrifice (relativo al concetto di divinità e sacrificio).

    Here below, I am quoting the group ΦLER and its forms, in the lines where they occur, in the order they appear in the LL.

    I will not deal with any grammatical analysis of the text, because I am not scientifically capable of such a thing. I will simply read the ΦLER group and its forms, where they are; I will note the transcription generally accepted to date; and I will notice that in the given context, the group ΦLER has within itself the root "fle", which in the Albanian language gives the correct word "fle" - sleep.

    

    The numbers indicate the page and row in LL where the group is located.

    03.18 FINVM.VŠI.TRVN .ΦLERE.IN.CRAPŠTI / VN.MALAΨ.NVNθEN. 

    04.03 .ZEC.ΦLER.θEZINCE.CISVM.PVTE.T-----

    04.14 CELI.SVθ HEΨŠθ.FINVM.TRIN.ΦLERE / IN.CRAPŠTI.VM.MLAΨ.NVNθEN. 

    04.19 ENAŠ.ŠIN.ΦLERE.IN.CRAPŠTI

    06.09 LVSAŠ.ΦLER. 

    06.10 LVSTRAŠ.ΦLER.FACLTNAM

    06.12 ETNAM.EISNAIΨ.ΦLEREŠ CRAPŠTI

    06.13 θVNŠNA.θVNŠ.ΦLEREŠ

    08.09 CELI.HVθIŠ.ZAθRVMIŠ.ΦLERΨFA.NEθVNSL

    08.16 CAPERI.ZAMθIC.FACL.AR.ΦLERERI.

    08.17 SACNICLERI.TRIN.ΦLERE.NEθVNSL.VNE / MLAΨ.

    08.18 θEZIN.ΦLER.FACL / ETNAM.

    09.02 ΦLER.θEZINCE.ŠACNICSTREŠ.CILθŠ / ŠPVREŠTREŠ.ENAŠ. 

    09.07 FINVM.TRIN.ΦLERE.NEθVNŠL.VN.MLAΨ / NVNθEN. 

    09.09 ΦLER.θEZINx.

    09.14 ZVSLEFE.ΦAŠEIC.ΦARθAN.ΦLEREI.NEθVNŠL / RAΨθ.CLETRAM. 

    09.18 E(xxx)EI.ALΦAZEI (x)EI ΦASxEIŠ / TVL.FAR.CELI.SVθ.NVNθENθ.ΦLERE.

    09.22 ENAŠ.ŠIN.F.I.N.V.M.ΦLERE.

    11.17 CNTNAM.θESAN.ΦLER.FEIFEŠ.θEZERI

    11.19 ΦLERΨVETx-----xθVNSL.CN.θVNT.EITVLFAR

    1. Let's take it in turn.

    1. On Page III, line 18/19 :

    etr. FINVM.VŠI.TRVN.ΦLERE.IN.CRAPŠTI/VN.MALAΨ.NVNθEN.

    tra. vinum.uši.trun.flere.in.krapšti/un.malakh.nunthen.

    alb.me verë.rrushi.trunë.flere.në.krahpështetur/un.malak.nuhat.

    eng. with grape wine puts the brain to sleep leaning on the arm/ I spray . sniffs

    2. On Page IV, line 3:

    etr. .ZEC.ΦLER.θEZINCE.CISVM.PVTE.T-----

    tra. .zec.fler.thesince.cisum.put.t...

    alb. zeç.fler.thesin ke. që shumë.butë.tul

    eng. you have to start putting to sleep (let it rest) the sack because there is a lot of soft pulp there

    3. On Page IV, line 14:

    etr. CELI.SVθ HEΨŠθ.FINVM.TRIN.ΦLERE/ IN.CRAPŠTI.VM.MLAΨ.NVNθEN.

    tra. celi.suth hekhšth.vinum.trin.flere/ in.crapšti.um.malakh.nunthen.

    alb. çeli.sytë hekësh.me verë.trun.flere/ in.krahpështetur.unë.mlak.nuhat.

    eng. opened.eyes.Take it off.Fill the brain with wine/ lean on in the arm. I spray (the sack) . sniffs.

    4. On Page IV, line 19:

    etr. ENAŠ.ŠIN.ΦLERE.IN.CRAPŠTI

    tra. enaš.šin.flere.in.crapšti/khiš.esviš.fašeišin

    alb. enës.(thesin).flere.krahpështetur.

    eng. for the length of the vessel. (the sack).sleep .in the arms.

    5. On Page VI, line 9:

    etr. LVSAŠ.ΦLER.

    tra. lusaš.fler.

    alb. lusësh. të fler.

    eng. you pray that. he sleeps.

    6. On Page VI, line 10:

    etr. LVSTRAŠ.ΦLER.FACLTNAM

    tra. lustraš.fler.vacltnam

    alb. lus trash të fler. veç e lë të nam

    eng. you pray hard.to sleep. If you alone him, he curses you

    7. On Page VI, line 12:

    etr. ETNAM.EISNAIΨ.ΦLEREŠ CRAPŠTI

    tra. etnam.sisnaikh.flreš crapšti

    alb. e të nam. ai s'na ik. fler është krapështetur.

    eng. even if he curses you.he will not leave us. speeping is. He is lying down.

    8. On Page VI, line .13,:

    etr. θVNŠNA.θVNŠ.ΦLEREŠ

    tra. thunšna.thunš.flereš

    alb. tunësh sa. tunës. fler është

    eng. no matter how much you shake him, he is sleeping

    9. On PageVIII, line 9:

    etr. CELI.HVθIŠ.ZAθRVMIŠ.ΦLERΨFA.NEθVNSL

    tra. celi.huthiš.zathrumiš.flerkhava.nethunsl

    alb. çeli.hudhi.zathurmish.flerka.në fund është lënë

    eng. open.throw.stripped flesh.he is sleeping.in the end it is left

    10. On Page VIII, line 16:

    etr. CAPERI.ZAMθIC.FACL.AR.ΦLERERI.

    tra. caperi.zamthic.vacl.ar.flereri

    alb. kap e ri.zamthi që veç lë ar.flere rri

    eng. grab it and stick it with resin that leaves gold. Relax and wait

    11. On Page VIII, line 17:

    etr. SACNICLERI.TRIN.ΦLERE.NEθVNSL.VNE/MLAΨ.

    tra. sacnicleri.trin.flere.nethunsl.une/mlakh

    alb. sa që ni erë.trun.flere.në fund është lënë.unë/mlak.

    eng. as much as you smell, it puts the brain to sleep. in the end it is left, I spray

    12. On Page VIII, line 18:

    etr. θEZIN.ΦLER.FACL/ETNAM.

    tra. thesin.fler.vacl/etnam

    alb. thesin.fler.veç lë/e të nam

    eng. put the sack for sleeping, unless you leave him, he curses you

    13. On Page IX, line 2:

    etr. ΦLER.θEZINCE.ŠACNICSTREŠ.CILθŠ/ŠPVREŠTREŠ.ENAŠ.

    tra. fler.thesin ke.šacnicstreš.clithš/špureštreš.enaš.

    alb. fler.thesin ke.sa që ni që shtresë.që lidh është/shpure shtresë.enës.

    eng. You have the sack in sleeping. Until you feel that you are able to layer and connect (the bands),        continue working along the container

    

    14. On Page IX, line7:

    etr. FINVM.TRIN.ΦLERE.NEθVNŠL.VN.MLAΨ/NVNθEN.

    tra. vinum.trin.flere.nethunšl.un.mlakh/nunthen.

    alb. me verë.trun.flere.në fund është lënë.unë mlakh/nuhatet.

    eng. Put the brain to sleep (relax) with wine. At the end it is left for me to spray / sniffs.

    15. On Page IX, line 9:

    etr. ΦLER.θEZINx.

    tra. fler.thesinx

    alb. fler.thesin ke.

    eng. You have the sack in sleeping

    16. On Page IX, line14:

    etr.ZVSLEFE.ΦAŠEIC.ΦARθAN.ΦLEREI.NEθVNŠL/RAΨθ.CLETRAM. 

    tra. zusleve.fašeic.farthan.flerei.nëthunšl/rakhth.cletram

    alb. zush leve, fashove që.farthan (dha rezultat).flere rri (ndaloje).në fund është lënë/rakat.që le tram.

    eng. zure to paint, bandaging gave results, keep  asleep. In the end , mixe what makes a difference 

 

    17. On Page IX, line 18:

    etr. E(xxx)EI.ALΦAZEI (x)EI ΦASxEIŠ/TVL.FAR.CELI.SVθ.NVNθENθ.ΦLERE.

    tra. e(xxx)ei.alfazei (x)ei fas(x)eiš/tul.var.celi.svth.nunthen.flere.

    alb. e(shtr)oj.nalt fashoi (t)ei fashoish/tul.var.nuhat.flere.

    eng. I lay it down, I bandage it up. You bandage / the hanging pulp. sniffs. sleep.

    18. On Page IX, line 22:

    etr. ENAŠ.ŠIN.F.I.N.V.M.ΦLERE.

    tra. enaš.šin.v.i.n.u.m.flere

    alb. enash.shiko brenda.me verë.flere. 19.

    eng. for the length of the container look inside. with wine. put to sleep (relax).

    19. On Page XI, line 17:

    etr. CNTNAM.θESAN.ΦLER.FEIFEŠ.θEZERI

    tra. cntnam.thesan.fler.vei veš.thezerri

    alb. që në të nam. thesin. fler.vei veš.thesit e rri

    eng. so that he does not curse, put the sack to sleep. Listen sack and wait

    20. On Page IX, line 18:

    etr. ΦLERΨVETx-----

    tra. flerkhavet(x)---

    alb. flerka vet (x)---

    eng. he sleeps his own sleep (x)---

    It is noted that, in the 20 cases found in LL, the group ΦLER has within it the root ΦLE, which in the Albanian lexicon gives the correct word "fle" - sleep. Also, we notice that in all cases the group ΦLER gives the Albanian meaning "lëre të flej, të pushoj" - leave it sleep, leave it alone.

    And the answer is: "Yes, in all cases the ΦLER group has the root of the exact word "fle" 

 - sleep, in the Albanian lexicon, which forms ΦLER with the meaning in Albanian of fler, to rest, to sleep.

    From the above, I have a reasonable belief that the root fle, of the ΦLER group, where it is used, gives the Albanian correct word "fle". Grupaba ΦLER and its forms in the text of LL, are not related to divinity or divine sacrifice, as it is guessed today in Etruscanology, at least since 1985 when this guess was published by prof. Massimo Palottino.

Liber linteus Zagrabiensis (Vjesnik Arheoloskog Muzeja u Zagrebu, 3. Serija - Vol. XIX, poseban otisak), Zagreb, 1986, 106 pp., 22 tavv.

P.S. I ask my friends to allow me to use the word ABA instead of the word "letter", because ABA is found in Etruscan epigraphy, on a ceramic vessel with the Etruscan alphabet. 

    In the photo it is written FINVM.VSI.TRVN.FLERE (vinum.usi.trun.flere) - alb. with grape wine you put the brain to sleep.

Cippo di Bolsena FALMEΘLVME

 Cippo di Bolsena FALMEΘLVME

Fig, 1,

    Në këtë gur kufiri prone toke, gjetur në Bolsena,shkruhet: FALMEΘLVME

    E lexojnë “valmethlume”. Thonë e ç’nuk thonë, e lënë fantazinë të bredhi për të kuptuar ç’është shkruar dhe s’janë në një mendim!

    E në se ti i thua se lexoj “falmetlume” dhe kuptoj “fal me të lume” , “fal me lumturi, me mirëkuptim, me dëshirë” , ose "falme të lume", të falura hallall, nuk kanë vesh për të dëgjuar dhe tru për të kuptuar, sepse: kanë dyqindvjet që përjashtojnë mundësinë për të studiuar, lexuar e kuptuar epigrafinë etruske edhe me gjuhën shqipe! Thjeshtë e pastër shovinizëm, ashtu si aty nga fundi i shek XIX dijetarë gjermanë cilësuan dietarë italianë kur italianet zbuluan shkrimin mbi të quajturin Lapis Nigro dhe e shpallen si më të hershmin shkrim te latinishtes arkaike, pa ia u dhënë për studim edhe gjermanëve atë gur me atë shkrim të lashtë!

Te shkrimi i vazhdueshëm (scriba continua), me shkronja të vendosura si ruaza, FALMEΘLVME, gjejmë keto grup shkronja që formojnë fjalë rë sakta (fs) dhe të afërta (fa.), të cilat janë në leksikun e gjuhës shqipe të sotme:

FAL (val) - fs. fal.

ME (me) - fs. me.

Θ (th) - fa. të.

LVME (lume) - fs. lume.

ps.

E lexojnë edhe ΘFALMEΘLVMES

(thvalmethlumes)

Fig.2.

    Edhe kështu, po t’u thuash se kupton “të fal me të lume ësh”, pra toka është e falur me të lume, me dëshirë, me mirëkuptim”, tërbohen fare! Ose ti thuash se jep kuptim në shqip edhe "Të falme të Lumes", shkulen gazit nga injoranca!

    Madje edhe studiues te gjuhês shqipe, të cilët studjojne historine e gjuhes shqipe, e lënë jashtë vëmendjes epigrafise etruske, duke thënë s’marim vesh, edhe kur ti i pyet a keni vesh per të dëgjuar.

Te shkrimi i vazhdueshëm (scriba continua), me shkronja të vendosura si ruaza, ΘFALMEΘLVMES, gjejmë keto grup shkronja që formojnë fjalë rë sakta (fs) dhe të afërta (fa.), të cilat janë në leksikun e gjuhës shqipe të sotme:

Θ (th) - fa. të.

FALME(valme) - fs. falme, falura.

Θ (th) - fa. të.

LVMES (lumes) - fa. lume.

#EdiRama mirmengjes!

Italiano

    Il cippo di confine, ritrovato a Bolsena, recita: FALMEΘLVME

fig.1.

    Gli studiosi italiani lo leggono "valmethlume". Loro lascia correre la fantasia per capire cosa c'è scritto, e non ci mettono mai d'accordo!

E se gli dici che io leggo "falmetlume" e capisco "fal me të lume", "regalato con felicità, con comprensione, con desiderio", gli studiosi non hanno orecchi per sentire e cervello per capire. Perché?

    Perché hanno duecento anni che escludono la possibilità di studiare, leggere e comprendere l'epigrafia etrusca, anche studiando la lingua albanese, la qualle da sempre si parla anche in Italia. Questo reazione è semplicemente e puro sciovinismo! Sciovinismo, come gli studiosi tedeschi di fine Ottocento chiamavano i savanti italiani, quando gli italiani scoprirono l'iscrizione sul cosiddetto Lapis Nigro e la proclamarono come la prima scrittura in latino arcaico, senza dare ai tedeschi la possibilità per studiare quella scrittura antica!

ps.

Leggono anche ΘFALMEΘLVMES

(thvalmethlumes)

fig.2.

    Anche così, se dici a loro che capisci "Regalato con piacere", cioè la terra è regalata con la beatitudine, con il desiderio, con la comprensione", saranno furiosi!

    Anche gli studiosi della lingua albanese, che studiano la storia della lingua albanese, ignorano l'epigrafia etrusca, dicendo “non capiamo”!, anche quando chiedi loro se hanno orecchi per sentire.

Hercules is being breastfed by Uni

 Hercules is being breastfed by Uni

Herkuli pi sisë te Uni

    Ashtu si te Legjenda e Mujit, në këtë pasqyrë tregohet me vizatim një burrë duke pirë sisë te një grua, në prani të të tjerëve. Te tabela, të cilën mban në dorë burri me mjeker, është shkruar:

ECA:SREN:

TFA:IψNA

C:HERCLE:

VNIAL:CL

ANθRA:SCE

Transkriptimi: 

eca:sren:

tva:ikhna

c:hercle:

unial:cl

anthra:sce

Ne kete tekst, me gjuhen shqipe, kuptojme keto grupshkronja:

ECA (eca); E CA* -  grupfjalë e saktë (gfs.) e ka.

SREN (sren) - fjalë e saktë (fs.) sërën. 

TFA (tva) - fjalë e afërt (fa.) kya, ky.

IψNA (ikhnac) - fjalë e saktë ikanak, idhnak.

HERCLE (hercle) - fjalë e saktë Herkul.

VNIAL (unial) - grupfjalë e afërt (gfa.) Uni Naltë. Lartë.

CLANθRA (clanthra) - fjalë e afërt (fa.) klanthra, të klara, të qara.

SCE (sce) - grupfjalë e saktë (gfs.) s'ke, nuk ke.

Tekstin e lexojmë:

E ka : sërën:

tia : idhna

k: Herkul:

Uni Lart: kl

anthra : s’ke.

Tekstin e kuptojmë:

E ke radhën ti, idhnak Herkul. Te Uni Lart të qara (klithma, ankesa) më s’ke.

Italiano:

È il tuo turno, Ercole arrabbiato. Niente più urla ad Altissima Uni.

English

It's your turn, angry Hercules. No more screaming at Altissima Uni.

Urna : LARθI:CRACNEI:LARISALRIL : ψXXV

Urna : LARθI:CRACNEI:LARISALRIL : ψXXV

Fig. 1.

    etruske - LARθI:CRACNEI:LARISALRIL : ψXXV

    transkriptimi - larthi : cracnei : larisalril : kha XXV

    Shkrimi është ndarë me pika në katër grupgrafema (gg.), grupshkronja:

    LARθI

    CRACNEI

    LARISALRIL

    ψXXV

    Shqyrtojmë tekstin.

    Duke ditur se në shkrime të tjera etruske, janë gjetur të ndara grupshkronjat: LARI, SAL, grupshkronjën LARISALRIL, mundet ta lexojmë të ndarë LARI SAL RIL .

    Te grupshkronja ψXXV, shifra XXV na bën të lexojmë grupshkronjnë  të ndarë ψ XXV  (kha XXV).

    Nga sa më sipër, shkrimi në urnë merr formë:

    LARθI : CRACNEI : LARI SAL RIL : ψ XXV

    Në këtë shkrim dallojmë grupshkronja, të cilat formojnë fjalë të sakta (fs.) dhe grupfjalë të sakta (gfs.), në gjuhën shqipe. Kështu:  

    LARθI (larthi) - fs. lartësi.

    CRACNEI (cracnei);  CRA CNEI*(cra cnei) - gfs. kra knej, krah këndej.

    LARI (lari)  - fs. lari, dafina, shkëlqim.

    Te grupshkronja  ψXXV (khaXXV), e ndarë në ψ XXV  (kha XXXV) , kuptojmë se e ndjera ka XXV  vjet. Dhe në se shigjeta me majë lart nuk është grafema  ψ  (kha), ajo shigjetë ndoshta tregon se në botën e mbidheshme, e ndjera roi XXV vjet. 

    Grupshkronjën SAL (sal) e gjejmë shpesh në epigrafinë etruske në kuptimin Zë Naltë (Zoti Nalt). Psh. te Fletët e Arta të Pyrgi-t " felia na Sal c lufenia turu" - falna na Zot që lutena tu uru".  Te babilonasit kemi zotin e naltë BAL.  

    Pra kemi: SAL  (sal) - fa. Zoti, Zoti nalt.

    Nga konteksti, grupshkronjën RIL e kuptojmë si grupfjalë të përbërë nga fjala RI  dhe L,  të cilat në shqip japin  mbiemrin ri, foljen rri  dhe foljen lë. RIL (ril); RI L* (ri l) - gfs. ri lë.

    Në tërësi, mbas shqyrtimit të tekstit, shkrimin nuk e kemi më në formë  "scripta continua" (shkrim i vazhdueshëm) ,  por të ndarë jo vetem nga pikat, por edhe brenda pikave, sipas fjalëve të leksikut të gjuhës shqipe që kemi gjetur:

    LARθI : CRA CNEI : LARI SAL RI L : ψ XXV

dhe e kuptojmë:

    Lartësi, krah këndej! Shkëlqesia Zot, të ri e la në botën sipër - XXV vjeç.

    Shenim. Saktesisht nje shkrim i tillë, është gjetur edhe mbi një fletë plumbi. Fleta ka humbur, por ka mbetur shkrimi mbi nje leter, qe prej mesit te viteve 1700 (fig.2). Ndryshim eshtë mosha e të ndjerit. ndjerës. Ne fletën e plumbit, mosha është XX.

Fig. 2.

Nascita di Minerva. LEVMNRFA . Leu Minerva.

 

Lind MNRFA - Minerva 

(Sipas mithologjisë lind nga mendia e Tinzot)

    Sipas studiuesëve të muzeut ku ndodhet, kemi:

    

    Specchio inciso noto come "patera cospiana"

    Gli specchi in bronzo con un lato riflettente e ricca decorazione – perlopiù incisa – sul rovescio furono prodotti fra la fine del VI e l’inizio del II secolo a.C., prima in Etruria poi anche in alcuni centri laziali.

Si tratta di oggetti di prestigio, legati al mondo femminile.

    Questo specchio, rinvenuto verso il 1630 in una tomba aretina dove era utilizzato come coperchio del cinerario, entrò a far parte della collezione del marchese Ferdinando Cospi.

    Informazioni aggiuntive

    Per la particolarità della sua decorazione, che ritrae la nascita di Atena armata dal cervello di Tinia (lo Zeus etrusco), destò subito molta curiosità nel mondo degli eruditi e fu spesso citato e riprodotto in manoscritti e lavori a stampa.

    Il nome "patera" con cui è noto nella letteratura erudita, dal Seicento in poi, deriva dal fatto che all’epoca della scoperta non si era compresa la funzione di questa categoria di oggetti e li si considerava patere, ossia vasi per le libazioni.

    Provenienza: Arezzo. Collezione Universitaria, già Cospi

    Datazione: seconda metà del IV sec. a.C.

    Materiale: Bronzo

    Numero di inventario: IT 1073

    http://www.museibologna.it/archeologico/percorsi/47679/id/50840/oggetto/50841/

    Studimi i gjuhës piktorike dhe gjuhës së shkruar të pasqyrës

    

    Eshtë interesante se në emrat e personazheve inçizuar në pasqyre, gjejmë fjalë të leksikut të gjuhës shqipe.

    1. Emri i hyjneshës  që po lind nga koka e Zeusit të etruskëve, TINIA, gjendet shkruar në epigrafinë etruske   MENFRA (Menrva); MNIA (Mnia). Latinët e thane emrin e hyjneshës Minerva, për grekët -Athina.  Minerva dhe Athina jnë hyjnesha të luftës, të strategjusë, të diturisë, të shkollës. Në të dyja kulturat si te grekët dhe latinët, hyjnesha lind nga koka e të atit,  prodhim i trurit është si mendimi si e thëna. 

    Ne Liber Linteus of Zagreb (Libri i Mumjes në Zagreb), i cili njihet si shkrimi me i gjatë etrusk, gjejmë për trurin fjalën TRV (tru). Ketu në pasqyre nuk kemi te shkruar emrin e hyjneshes, por kemi te shprehur me gjuhe piktorike aktin e lindjes te saj nga mendia, prodhim i trurit të Tinisë, Jupiterit të latinëve, Zeusit të grekeve dhe Tinzot te shqiptarët. Madje, te shqiptarët emri i Tinzot është edhe te tre rrufetë armë të tija. Sipas mitheve, pra si unë e kam dëgjuar në Delvinë, sipas mithetëthashave, kur Tinzot hidhte rrufene e parë, ai lajmëronte më zë keqbërësit (bubullin - bubulltin). Me të dytën, Tinzot i bënte keqbërësit ta shikonin atë vetë,  vetëtin. Po të hidhte Tinzot rrufenë e tretë, ai i shkatërronte keqbërësit. Në shqip kjo rrufe quhet,  shkrepëtimë . Në të tre emrat e fenomeneve të natyrës, në shqip kemi praninë si të emrit të Tinzot (TIN), ashtu edhe veprimin përkatës.

    Fjalën shqipe mënd - mëndje, e gjemë ne gjuhë të tjera kështu: 

etruske - MNT

italiane - mente

angleze - mind

shqip - mënd.

latine - mens

greke - myaló

ahmaraike - a’imiro

armene - mitk’

hindu - man

    2. Emri TIN

    etruske TIN - it. dio Tin.

    shqip - Tinzot, TIN  ZOT.

    3, Shkronja θ, e cila haset në fjalët në pasqyrë, jep:

    shqip θ=th=dh

    shqip θA = tha = it. dice (dire)

    shqip θA = dha = it. da (dare)

    4. Fjala SEθLANŠ (sethlanš) - në shqip jep zedhëlënës. Në it. portavoce.

   5. Fjala θALNA (thalna) - në shqip jep dhalëna. në italisht aiutante

   6. Fjala θAVR (thaur) - në shqip jep Dhaurata (dha ur, uratë). Në italisht jep Beatrice (da augurio )

    (Shënim. Fjalën uratë e kemi gjetur edhe në Cippo di Perugia .EVRAT- eurat)

KIATHOS I MONTERIGGIONI. MUZEU I VOLTERËS - ITALI.

KIATHOS I MONTERIGGIONI. MUZEU I VOLTERËS, ITALI

    Urim per fillimin e vitit shkollor 2021 : Mësoni, mësoni, mësoni!

    Të dashur nxënës, ta dini, se nxenesit etruskë te klases se parë , 2700 vjet me pare, mesonin abetaren si ju 

    A - ARA

    U - URA

    Emrin me të cili thërrisnin mesuesen, e gjejmë të shkruar ZVSA  (zusa).  Fjala e saktë (fs.) shqip është zyshë-a. Zusa i mësonte nxënësit ti shkruanin shkronjat njëra pas tjetrës RVAZA-RVAZA (ruaza-ruaza).

    Alfabeti eshte ai qe kemi sot, sigurisht me pak ndryshime. Ate alfabet e prune ne Mesdhe tregtaret lundertare fenikas, ne shek IX para K, Fenikasit bëne shume vendndalime buze Mesdheut, ben nje qytet te madh si Kartagjenen, bëne Marsejen, Finiqin, Kaninën, Barin, etj. Ata ja dhanë alfabetin te gjithe popujve me te cilet bene tregti, dhe ne Mesdhe popujt filluan te shkruanin gjuhen e tyre. Sot kane mbritur shume deshmi te shkruara te assj kohe te cilat quhen shkrime para historike. Shkrimet historike fillojne atehere kur Pisistrati, Tirani i Athines beri gjuhen e Atikes gjuhe me te cilen mereshin vesh greket. Nga ajo kohe gjuha e Atikes u be gjuhe franka ne Mesdhe dhe te ne nga ajo kohe ka mbritur libri PERSET i Herodotit, 480 para K. Dokumenti i pare i latinishtes eshte i viteve 280 para K.

    Me poshte kemi nje shembull te shkrimi etrusk, ku gjejme fjale qe i kemi edhe ne leksikun e shqipes.

    Enē vere. Kyathos e Monteriggioni . Museo di Voltera. Itali. shek VII para K.

    Shkrimi ruaza-ruaza në kupë është:

MINIMVLVFANICEFHLAKVNAIEFENELE 

    transkriptimi nga studiuesit:

minimulufanikevhlakvnaievenel

    Shkrimin une e lexoj keshtu:

MI NI MV LVFANICE FHLAKVN A IE FEN E L 

    dhe me ndihmen e gjuhes shqipe e kuptoj keshtu: 

    Më ni (ndigjo) mu lufaniken (lypaniken, te varferen), flakun a je (i flakun, i nxehte nga vera po je), verën lë.

    Shenim: 

    Ne shek II para K, Senati Romak, nxorri ligj sipas të cilit, në të gjitha tavernat e Romes,  të shkruhej për të tërhequur vemendjen e klienteve se vera demton shendetim. Ky ligj ishte kunder  orgjive bakuniane (te Dhionisit). Njesoj si sot ne kutite e duhanit  shkrujet “Duhani vret”.

    Shkrimi ne tyathos lexohet mire. Askush nuk e kupton. E kanë interpretuar me afërsi, me hamendesim.

    Me shqipen kuptohet mrekullisht.

    Ne se nuk besoni, mesoni shkrim e kendim si nxenesit etruskë ne shkollë dhe provoni ta lexoni e kuptoni vetë!

    Kuriozitet, deshire per te mesuar, vulnet dhe pune te mbare!

Fig.1. ZVSA (zusa) - Zysha.

Fig.2. RVAZARAVZA (ruazarauza); RVAZA RVAZA* - Grupfjalë e saktë (gfs.) ruaza ruaza.

Fig.3. Alfabeti (arkaik) A B C D E V Z H Th I K L M N S Th P Sh Q  R S T U Š F Kh 

Fig.4. MINIMVLVFANICEFHLAKVNAIEFENEL

Fig. 5. Kyathosi eshtë bukero, pra e qeramike e zeze e pjekur. Shkrimi është bërë para pjekjes.

Gjuhë shqipe në shkrimin e quajtur latin arkaik (shek. VII-V para K.) mbi Vazon Duneo .

Fjalë shqipe në shkrimin mbi Vazon e quajtur Duen

(nga Ilir Mati)

    Hyrje

    Vazo e quajtur DUENO, eshte zbuluar në vitin 1880 në Romë. Ndodhet në Muzeun e Berlinit.

    Nga çasti i zbulimit, e deri më sot, është bërë objekt studimi, për shkak se në trupin e saj ndodhet një shkrim. Rezultatet e studimeve kanë ngjallur polemika shkencore, si ne lidhje me leximin e shkrimit, ashtu edhe mbi kuptimin e tij. 

    Jam njohur më këtë shkrim në vitin 1999, gjatë studimeve të mia, te ndiqja leksione mbi kulturen etruske  ne Universitetin për të Huaj të Peruxhias. Profesor Aldo Prosdocimi, kur mori vesh se une isha shqiptar, gjatë vizites mësimore te Tabelat e Gubios, më veçoj nga të tjerët dhe zuri të lexoi rreshtin e parë të Tabelës I, duke më pyetur : "Ç'dëgjove e ç'kuptove"? Ju përgjigja: "Ho sentito, est prshklu, e ho capito - è descrito". Profesori i nderuar, duke nxjerë nga çanta dy libra të tij, më tha : "Gjithë jetën jam marrë me këto tabela. Përveç ardhjes të mbretit Gent të Ilirisë në Gubio, këtu nuk dimë të ketë ndodhur ndonjë ngjarje tjetër, e denjë për një dokument të tillë". Mi dhuroi librat me dedikim dhe më porositi : "Studio Tabelat e Gubios dhe shkrimin në Vazon DUENO dhe na thoni ju shqiptarët se c'far gjeni në këto shkrime. Në Vazon Dueno, shumë studiues, që nga zbulimi i vazo, mendojnë se kemi të bëjmë me latinishten arkaike. Të tjerë e kundërshtojnë. Çështja është e hapur, si për leximin ashtu edhe për kuptimin e tij". 

    U desh kohe, studime, kerkime dhe njohje e epigrafisë etruske, veçanërisht, perfundimi i studimit mbi Liber Linteus të Zagrebit, si edhe shkrimet e Adrias,  që ja, pas 22 vjetësh, t'i plotesoj deshiren profesorit tim, duke shkruar për sa gjeta fjalë të leksikut të shqipes në shkrimin e Vazos te quajtur DUENO dhe se si ato fjalë shqipe, më ndihmuan te lexoj e te kuptoj më mirë, se deri më sot atë shkrim. Të arri në përfundim, se ajo vazo treshe është nje enë kuruese, për të mbajtur substanca me erë, aromë kuruese. Dhe se mbi të është shkruar që të bëhet kujdes për përdorimin. Pra me gjuhën shqipe kuptohet, diçka tjetër, krejtësisht ndryshe nga sa studjuesit kane gjetur me latinishten se shkrimi tregon nje lutje perendive. 

    Perpara se te shkruaj per gjetjen e fjalëve shqipe, të sakta e të afërta si edhe per leximin dhe kuptimin që ato i japin shkrimit, po rreshtoj ketu me poshte  se si pershkruhet kjo vazo me shkrimin e vet ne enciklopedine TRECCA Ni, si ate e ka kuptuar nje studjues me gjuhen sarde, dhe se si ne vitin 2012, studiuesja Rossana Stefanelli jep me latinishten nje kuptim tjeter, duke e quajtur vazon nje dokument noteri per nje marreveshje martese mes babait te nuses, dhëndrit dhe noterit. 

a. TRECCANI

DUENOS (Duenos). - Supposto vasaio, autore del vaso composto di tre tazze combacianti (kèrnos) iscritto (Duenos med feked) rinvenuto a Roma, nel 188o, presso il versante S del Quirinale, vicino alla chiesa di S. Vitale, nel luogo dove era probabilmente un auguraculum con ufficio divinatorio, dedicato al culto di Iuppiter Latialis. La datazione di questo vaso oscilla dal VII sec. al III a. C.; più probabilniente, può essere datato alla seconda metà del V sec. a. C. L'iscrizione incisa sul kèrnos è uno dei più antichi documenti della lingua latina. Il nome D. viene da taluni considerato nome proprio, e si discute se indichi l'autore o l'offerente; ma da gran parte degli studiosi è ora inteso come forma arcaica per bonus e inteso sia come uomo sia come dio.

La lettura dell'iscrizione è diversa nei varî autori che l'hanno studiata e diversa risulta la divisione delle parole. Una trascrizione recentemente proposta (Peruzzi) dà il testo seguente: iovesat deiuos qoi med mitat nei ted endo cosmis uirco sied asted noisi ope toitesiai pakari uois - duenos med feked en manom einom duenoi ne med malo statod.

Bibl.: P. Ducati, in Rend. Acc. di Bologna, IV, 1939, p. 11 ss.; D. St. Martin, in Mem. Acc. Naz. Lincei, II, ser. VIII, 1950, p. 415 ss.; E. Peruzzi, in La Parola del Passato, fasc. LXII, 1958, p.

b. Wikipedia

Questa, secondo Wikipedia, la trascrizione in latino arcaico:

Iovesat deivos qoi med mitat nei ted endo cosmis virco sied

asted noisi opetoi tesiai pacari vois

duenos med feced en manom einom duenoi ne med malos tatod

Così diventerebbe, tradotta in latino classico:

iurat deos qui me mitat ni in te comis virgo sit

at te nisi [OPETOITESIAI] pacari vis

Bonus me fecit in [MANOM EINOM] bono. ne me malus tollito

Questa sarebbe la traduzione in italiano più accreditata:

"Chi mi invia prega gli dèi che nessuna vergine ti sia compagna

se non vuoi essere soddisfatto per opera di Toteria

Un buono mi fece, e per causa mia nelle mani di quel buono non torni il male".

Questa, invece, la traduzione dal sardo secondo Porcheddu:

Giove/Saturno divi ai quali io stessa sto promettendo, donando questa mia cosa affinché (ella) sia vestale

Ascoltate noi Giove – chiedo qualcosa – (che ripagheremo) saremo grati a voi. Lì, ci fa lo stesso in mano mia (secondo la mia volontà)

Lì, No[m…] in E[…] lo stesso [fa] con mallo (spatola), (con buona soddisfazione)

 c. Rossana Stefanelli 

Estratto da "Archivio Glottologico Italiano" Anno 2012 - Fasc. 2 . Rossana Stefanelli . L’iscrizione di duenos (ciL i2 4): una proposta di Lettura

per La seconda sezione deL testo.

"...potrebbe non essere un azzardo ipotizzare che il vaso ‘notaio’, con i suoi tre vasetti e le con- nessioni fra essi, rappresenti plasticamente il legame che le due parti hanno contratto relativamente alla uirgo, alla presenza appunto di un testimone:.

    I. Shkrimi në Vazon Dueno (CIL I 4.)

    Në fig.1. tregohet vazoja treshe. Në fig.2. tregohet riprodhim i shkrimit. Leximii shkrimit bëhet duke e parë shkrimin nga lart vazos.

Fig.1.

Fig.2.

Fig.3. Alfabeti etrusk

     II. Konsiderata në lidhje me leximin e shkrimit.   

    1. Shkronjat (M - 9 herë e përdorur 3 herë arkaike , Θ- rreth pa pikë në mes, C - e harkuar, P - kokë e harkuar) të shkrimit, tregojnë se kemi të bëjmë me një shkrim klasifikuar në kohë në shek VII-V, pra në kohë të kalimit nga shkrimi arkaik ne shkrimin e kohës mesme.

    2. Në shkrim vihet re dukshëm inçizimi i rrathëve me diametër më të vogël se shkronjat. Këta rrathë të vegjël (o) i kuptoj si pika ndarëse, ashtu si të tillë janë edhe në dy shkrime të tjerë të quajtur latine arkaike Guri i Lapis Nigro dhe Guri i Satricanum. Po ashtu, ndarëse kam kuptuar edhe vijat e vertikale më të gjata se shkronjat e tekstit. 

    Leximi i shkrimit

    RVENOSMERFECERENMANOMEINOMRENOINEMERMAROSTATORASTERNOISIOPETΘITES|AIPAKARIVOIS|OVE|SATRE|VOSQOIMERMITATNEITERENROCOSMISVIRCOSIER 

    III.Transcriptimi 

    ruhuosmervecernmanomeinmrenoinemerostatorasternoiziopetoitesaipacariuoisovesatreuoscoimermit atneiteren rocosmisuircosier

    IV. Leximi në bazë të fjalëve të sakta dhe të afërta të leksikut të gjuhës shqipe.

RVEN O SMER FEC EREN MAN O ME IN O MREN O IN E MER MAR O STATO R/

RAST E RN O I SI O PE T ΘITES|A| PAK A RI V OIS

|OVE|SATRE|VOSQOIM ERMIT ATNE I TERE NRO COSMISVI RCOS IER 

    V. Fjalë dhe grupfjalë në gjuhën shqipe.

RVEN (ruen) - fsr. ruhen, (Kujdes!)

O (o) - fsr. o.

S (s) - fsr. s, nuk.

MER (mer) - fsr. merr.

FEC (vec) - fsr. veç. 

EREN (s) - fsr.erën. 

MAN (man) - frs. man, mban.

O (o) - frs. o.

ME (me) - frs. me.

IN (in) - frs. in, hin, hyn.

O (o) - frs. o.

MREN (mren) - frs. mren, brenda.

O (o) - frs. o.

IN (in) - frs. in, hin, hyn.

E e() - frs. e.

MAR (mar) - frs. mar, mbar. 

O (o) - frs. o.

STAT (stat) - frs. stat.

O (o) - frs. o.

RASTERNOISI (rasternoisi) - gfsr. rast i rëndë o i zi.

OPETΘITES (opetθites) - gfsr. o, pe të thitesh.

AIPAC (aipac) - gfsr.hai pak, ha pak.

ARIVOIS (ariuθis) - gfsr. a ri u dhish.

OVESATRE (ouesatre) - gfar. o ve satëre.

VOSQOIM (uθsqoim) - gfsr. udhës shkoim.

ERMIT (ermit) - fsr. ermit.

ATNE (atne) - fsr. atëne, atë.

ITRENRO (itrenro) - gfsr. i tërë nrro, ndërro.

COSMISVI (cosmisui) - gfar. që osh prish uji.

RCOSIER (rcosier) - gfsr. rëkoish nji herë.

RVENo (ruen) - fs. ruan. 

    VI. Shpjegim

    Eshtë enë treshe për qëllim kurativ me aroma të forta. Shkrimi, duket se është instruksion përdorimi dhe tërheqje vëmendje për tu ruajtur nga rreziku.

    Sot shkrimi i më sipërm mer formë:

    Ruhu - o!   S'merr, veç erën mban - o!   Me hin mren -o, hin e merr -o, shtat -o!

    Rast e rën(ërndë) o i zi, o pe të dhitesh, ha pak, a rri u dhish,

     o ve satëre.  Udhë shkoim, ermit atëne, i tër e ndëro. Q'ësh prish uji rënkosh njiherë.

VII. Konsideratë

Aty ku punën e la Profesor Çabei.

Profesor Çabej, duke studiuar maredheniet e shqipes me gjuhet e lashta në dokumentat e perjudhes historike të greqishtes ( nga shek shek V  p.K) dhe latinishtes (nga shek III p.K),  arriti në përfundim se gjuha shqipe ndryshon pak në kohë. 

Ky përfundim i prof Çabeit, eshtë bërë pikënisje për mua në studimin e shkrimeve parahistorike te Mesdheut, pra te shek IX-V pK, për ti dhënë përgjigje pyetjes, në se në ato shkrime ka fjalë të leksikut të gjihës së sotme shqipe.

Vini re sa i thjeshtë bëhet leximi dhe kuptimi me shqipen, përkundrejt leximit dhe kuptimit, me latinishten, i shkrimit te shek VII p.K mbi vazo e quajtur DUENO (per shqipen RUEN O - kujdes!). 

Per lehtesi leximi, une e kam paqyruar figuren. të pasqyruar. Kështu, leximin e bëni nga e majta ne te djathte, sipas shigjetes se gjelber. Ne shkrimin origjinal kam transkriptuar shkronjat M, R dhe Ç.

Fig. 3.

Ruen. S'mer. Veç erën mban. Me hin mren , hin e mer mbarë shtat. Rast e rn (në rast se rëndohesh), o i zi, pe (vë re) të dhitesh, a (ha) pak, a rri u dhish o ve satëre (bëje me ndërprerje). Udhë shkoim, ermit përmbajtjen, e tër e ndëro. Q'ësh prish uji rënkosh njiherë.

 E vetmja grupshkronjë e interpretuar nga konteksti  eshte PCOSIER - pllakosje, përdhosje.

*  *  *