Hercules is being breastfed by Uni

 Hercules is being breastfed by Uni

Herkuli pi sisë te Uni

    Ashtu si te Legjenda e Mujit, në këtë pasqyrë tregohet me vizatim një burrë duke pirë sisë te një grua, në prani të të tjerëve. Te tabela, të cilën mban në dorë burri me mjeker, është shkruar:

ECA:SREN:

TFA:IψNA

C:HERCLE:

VNIAL:CL

ANθRA:SCE

Transkriptimi: 

eca:sren:

tva:ikhna

c:hercle:

unial:cl

anthra:sce

Ne kete tekst, me gjuhen shqipe, kuptojme keto grupshkronja:

ECA (eca); E CA* -  grupfjalë e saktë (gfs.) e ka.

SREN (sren) - fjalë e saktë (fs.) sërën. 

TFA (tva) - fjalë e afërt (fa.) kya, ky.

IψNA (ikhnac) - fjalë e saktë ikanak, idhnak.

HERCLE (hercle) - fjalë e saktë Herkul.

VNIAL (unial) - grupfjalë e afërt (gfa.) Uni Naltë. Lartë.

CLANθRA (clanthra) - fjalë e afërt (fa.) klanthra, të klara, të qara.

SCE (sce) - grupfjalë e saktë (gfs.) s'ke, nuk ke.

Tekstin e lexojmë:

E ka : sërën:

tia : idhna

k: Herkul:

Uni Lart: kl

anthra : s’ke.

Tekstin e kuptojmë:

E ke radhën ti, idhnak Herkul. Te Uni Lart të qara (klithma, ankesa) më s’ke.

Italiano:

È il tuo turno, Ercole arrabbiato. Niente più urla ad Altissima Uni.

English

It's your turn, angry Hercules. No more screaming at Altissima Uni.

Urna : LARθI:CRACNEI:LARISALRIL : ψXXV

Urna : LARθI:CRACNEI:LARISALRIL : ψXXV

Fig. 1.

    etruske - LARθI:CRACNEI:LARISALRIL : ψXXV

    transkriptimi - larthi : cracnei : larisalril : kha XXV

    Shkrimi është ndarë me pika në katër grupgrafema (gg.), grupshkronja:

    LARθI

    CRACNEI

    LARISALRIL

    ψXXV

    Shqyrtojmë tekstin.

    Duke ditur se në shkrime të tjera etruske, janë gjetur të ndara grupshkronjat: LARI, SAL, grupshkronjën LARISALRIL, mundet ta lexojmë të ndarë LARI SAL RIL .

    Te grupshkronja ψXXV, shifra XXV na bën të lexojmë grupshkronjnë  të ndarë ψ XXV  (kha XXV).

    Nga sa më sipër, shkrimi në urnë merr formë:

    LARθI : CRACNEI : LARI SAL RIL : ψ XXV

    Në këtë shkrim dallojmë grupshkronja, të cilat formojnë fjalë të sakta (fs.) dhe grupfjalë të sakta (gfs.), në gjuhën shqipe. Kështu:  

    LARθI (larthi) - fs. lartësi.

    CRACNEI (cracnei);  CRA CNEI*(cra cnei) - gfs. kra knej, krah këndej.

    LARI (lari)  - fs. lari, dafina, shkëlqim.

    Te grupshkronja  ψXXV (khaXXV), e ndarë në ψ XXV  (kha XXXV) , kuptojmë se e ndjera ka XXV  vjet. Dhe në se shigjeta me majë lart nuk është grafema  ψ  (kha), ajo shigjetë ndoshta tregon se në botën e mbidheshme, e ndjera roi XXV vjet. 

    Grupshkronjën SAL (sal) e gjejmë shpesh në epigrafinë etruske në kuptimin Zë Naltë (Zoti Nalt). Psh. te Fletët e Arta të Pyrgi-t " felia na Sal c lufenia turu" - falna na Zot që lutena tu uru".  Te babilonasit kemi zotin e naltë BAL.  

    Pra kemi: SAL  (sal) - fa. Zoti, Zoti nalt.

    Nga konteksti, grupshkronjën RIL e kuptojmë si grupfjalë të përbërë nga fjala RI  dhe L,  të cilat në shqip japin  mbiemrin ri, foljen rri  dhe foljen lë. RIL (ril); RI L* (ri l) - gfs. ri lë.

    Në tërësi, mbas shqyrtimit të tekstit, shkrimin nuk e kemi më në formë  "scripta continua" (shkrim i vazhdueshëm) ,  por të ndarë jo vetem nga pikat, por edhe brenda pikave, sipas fjalëve të leksikut të gjuhës shqipe që kemi gjetur:

    LARθI : CRA CNEI : LARI SAL RI L : ψ XXV

dhe e kuptojmë:

    Lartësi, krah këndej! Shkëlqesia Zot, të ri e la në botën sipër - XXV vjeç.

    Shenim. Saktesisht nje shkrim i tillë, është gjetur edhe mbi një fletë plumbi. Fleta ka humbur, por ka mbetur shkrimi mbi nje leter, qe prej mesit te viteve 1700 (fig.2). Ndryshim eshtë mosha e të ndjerit. ndjerës. Ne fletën e plumbit, mosha është XX.

Fig. 2.

Nascita di Minerva. LEVMNRFA . Leu Minerva.

 

Lind MNRFA - Minerva 

(Sipas mithologjisë lind nga mendia e Tinzot)

    Sipas studiuesëve të muzeut ku ndodhet, kemi:

    

    Specchio inciso noto come "patera cospiana"

    Gli specchi in bronzo con un lato riflettente e ricca decorazione – perlopiù incisa – sul rovescio furono prodotti fra la fine del VI e l’inizio del II secolo a.C., prima in Etruria poi anche in alcuni centri laziali.

Si tratta di oggetti di prestigio, legati al mondo femminile.

    Questo specchio, rinvenuto verso il 1630 in una tomba aretina dove era utilizzato come coperchio del cinerario, entrò a far parte della collezione del marchese Ferdinando Cospi.

    Informazioni aggiuntive

    Per la particolarità della sua decorazione, che ritrae la nascita di Atena armata dal cervello di Tinia (lo Zeus etrusco), destò subito molta curiosità nel mondo degli eruditi e fu spesso citato e riprodotto in manoscritti e lavori a stampa.

    Il nome "patera" con cui è noto nella letteratura erudita, dal Seicento in poi, deriva dal fatto che all’epoca della scoperta non si era compresa la funzione di questa categoria di oggetti e li si considerava patere, ossia vasi per le libazioni.

    Provenienza: Arezzo. Collezione Universitaria, già Cospi

    Datazione: seconda metà del IV sec. a.C.

    Materiale: Bronzo

    Numero di inventario: IT 1073

    http://www.museibologna.it/archeologico/percorsi/47679/id/50840/oggetto/50841/

    Studimi i gjuhës piktorike dhe gjuhës së shkruar të pasqyrës

    

    Eshtë interesante se në emrat e personazheve inçizuar në pasqyre, gjejmë fjalë të leksikut të gjuhës shqipe.

    1. Emri i hyjneshës  që po lind nga koka e Zeusit të etruskëve, TINIA, gjendet shkruar në epigrafinë etruske   MENFRA (Menrva); MNIA (Mnia). Latinët e thane emrin e hyjneshës Minerva, për grekët -Athina.  Minerva dhe Athina jnë hyjnesha të luftës, të strategjusë, të diturisë, të shkollës. Në të dyja kulturat si te grekët dhe latinët, hyjnesha lind nga koka e të atit,  prodhim i trurit është si mendimi si e thëna. 

    Ne Liber Linteus of Zagreb (Libri i Mumjes në Zagreb), i cili njihet si shkrimi me i gjatë etrusk, gjejmë për trurin fjalën TRV (tru). Ketu në pasqyre nuk kemi te shkruar emrin e hyjneshes, por kemi te shprehur me gjuhe piktorike aktin e lindjes te saj nga mendia, prodhim i trurit të Tinisë, Jupiterit të latinëve, Zeusit të grekeve dhe Tinzot te shqiptarët. Madje, te shqiptarët emri i Tinzot është edhe te tre rrufetë armë të tija. Sipas mitheve, pra si unë e kam dëgjuar në Delvinë, sipas mithetëthashave, kur Tinzot hidhte rrufene e parë, ai lajmëronte më zë keqbërësit (bubullin - bubulltin). Me të dytën, Tinzot i bënte keqbërësit ta shikonin atë vetë,  vetëtin. Po të hidhte Tinzot rrufenë e tretë, ai i shkatërronte keqbërësit. Në shqip kjo rrufe quhet,  shkrepëtimë . Në të tre emrat e fenomeneve të natyrës, në shqip kemi praninë si të emrit të Tinzot (TIN), ashtu edhe veprimin përkatës.

    Fjalën shqipe mënd - mëndje, e gjemë ne gjuhë të tjera kështu: 

etruske - MNT

italiane - mente

angleze - mind

shqip - mënd.

latine - mens

greke - myaló

ahmaraike - a’imiro

armene - mitk’

hindu - man

    2. Emri TIN

    etruske TIN - it. dio Tin.

    shqip - Tinzot, TIN  ZOT.

    3, Shkronja θ, e cila haset në fjalët në pasqyrë, jep:

    shqip θ=th=dh

    shqip θA = tha = it. dice (dire)

    shqip θA = dha = it. da (dare)

    4. Fjala SEθLANŠ (sethlanš) - në shqip jep zedhëlënës. Në it. portavoce.

   5. Fjala θALNA (thalna) - në shqip jep dhalëna. në italisht aiutante

   6. Fjala θAVR (thaur) - në shqip jep Dhaurata (dha ur, uratë). Në italisht jep Beatrice (da augurio )

    (Shënim. Fjalën uratë e kemi gjetur edhe në Cippo di Perugia .EVRAT- eurat)

KIATHOS I MONTERIGGIONI. MUZEU I VOLTERËS - ITALI.

KIATHOS I MONTERIGGIONI. MUZEU I VOLTERËS, ITALI

    Urim per fillimin e vitit shkollor 2021 : Mësoni, mësoni, mësoni!

    Të dashur nxënës, ta dini, se nxenesit etruskë te klases se parë , 2700 vjet me pare, mesonin abetaren si ju 

    A - ARA

    U - URA

    Emrin me të cili thërrisnin mesuesen, e gjejmë të shkruar ZVSA  (zusa).  Fjala e saktë (fs.) shqip është zyshë-a. Zusa i mësonte nxënësit ti shkruanin shkronjat njëra pas tjetrës RVAZA-RVAZA (ruaza-ruaza).

    Alfabeti eshte ai qe kemi sot, sigurisht me pak ndryshime. Ate alfabet e prune ne Mesdhe tregtaret lundertare fenikas, ne shek IX para K, Fenikasit bëne shume vendndalime buze Mesdheut, ben nje qytet te madh si Kartagjenen, bëne Marsejen, Finiqin, Kaninën, Barin, etj. Ata ja dhanë alfabetin te gjithe popujve me te cilet bene tregti, dhe ne Mesdhe popujt filluan te shkruanin gjuhen e tyre. Sot kane mbritur shume deshmi te shkruara te assj kohe te cilat quhen shkrime para historike. Shkrimet historike fillojne atehere kur Pisistrati, Tirani i Athines beri gjuhen e Atikes gjuhe me te cilen mereshin vesh greket. Nga ajo kohe gjuha e Atikes u be gjuhe franka ne Mesdhe dhe te ne nga ajo kohe ka mbritur libri PERSET i Herodotit, 480 para K. Dokumenti i pare i latinishtes eshte i viteve 280 para K.

    Me poshte kemi nje shembull te shkrimi etrusk, ku gjejme fjale qe i kemi edhe ne leksikun e shqipes.

    Enē vere. Kyathos e Monteriggioni . Museo di Voltera. Itali. shek VII para K.

    Shkrimi ruaza-ruaza në kupë është:

MINIMVLVFANICEFHLAKVNAIEFENELE 

    transkriptimi nga studiuesit:

minimulufanikevhlakvnaievenel

    Shkrimin une e lexoj keshtu:

MI NI MV LVFANICE FHLAKVN A IE FEN E L 

    dhe me ndihmen e gjuhes shqipe e kuptoj keshtu: 

    Më ni (ndigjo) mu lufaniken (lypaniken, te varferen), flakun a je (i flakun, i nxehte nga vera po je), verën lë.

    Shenim: 

    Ne shek II para K, Senati Romak, nxorri ligj sipas të cilit, në të gjitha tavernat e Romes,  të shkruhej për të tërhequur vemendjen e klienteve se vera demton shendetim. Ky ligj ishte kunder  orgjive bakuniane (te Dhionisit). Njesoj si sot ne kutite e duhanit  shkrujet “Duhani vret”.

    Shkrimi ne tyathos lexohet mire. Askush nuk e kupton. E kanë interpretuar me afërsi, me hamendesim.

    Me shqipen kuptohet mrekullisht.

    Ne se nuk besoni, mesoni shkrim e kendim si nxenesit etruskë ne shkollë dhe provoni ta lexoni e kuptoni vetë!

    Kuriozitet, deshire per te mesuar, vulnet dhe pune te mbare!

Fig.1. ZVSA (zusa) - Zysha.

Fig.2. RVAZARAVZA (ruazarauza); RVAZA RVAZA* - Grupfjalë e saktë (gfs.) ruaza ruaza.

Fig.3. Alfabeti (arkaik) A B C D E V Z H Th I K L M N S Th P Sh Q  R S T U Š F Kh 

Fig.4. MINIMVLVFANICEFHLAKVNAIEFENEL

Fig. 5. Kyathosi eshtë bukero, pra e qeramike e zeze e pjekur. Shkrimi është bërë para pjekjes.

Gjuhë shqipe në shkrimin e quajtur latin arkaik (shek. VII-V para K.) mbi Vazon Duneo .

Fjalë shqipe në shkrimin mbi Vazon e quajtur Duen

(nga Ilir Mati)

    Hyrje

    Vazo e quajtur DUENO, eshte zbuluar në vitin 1880 në Romë. Ndodhet në Muzeun e Berlinit.

    Nga çasti i zbulimit, e deri më sot, është bërë objekt studimi, për shkak se në trupin e saj ndodhet një shkrim. Rezultatet e studimeve kanë ngjallur polemika shkencore, si ne lidhje me leximin e shkrimit, ashtu edhe mbi kuptimin e tij. 

    Jam njohur më këtë shkrim në vitin 1999, gjatë studimeve të mia, te ndiqja leksione mbi kulturen etruske  ne Universitetin për të Huaj të Peruxhias. Profesor Aldo Prosdocimi, kur mori vesh se une isha shqiptar, gjatë vizites mësimore te Tabelat e Gubios, më veçoj nga të tjerët dhe zuri të lexoi rreshtin e parë të Tabelës I, duke më pyetur : "Ç'dëgjove e ç'kuptove"? Ju përgjigja: "Ho sentito, est prshklu, e ho capito - è descrito". Profesori i nderuar, duke nxjerë nga çanta dy libra të tij, më tha : "Gjithë jetën jam marrë me këto tabela. Përveç ardhjes të mbretit Gent të Ilirisë në Gubio, këtu nuk dimë të ketë ndodhur ndonjë ngjarje tjetër, e denjë për një dokument të tillë". Mi dhuroi librat me dedikim dhe më porositi : "Studio Tabelat e Gubios dhe shkrimin në Vazon DUENO dhe na thoni ju shqiptarët se c'far gjeni në këto shkrime. Në Vazon Dueno, shumë studiues, që nga zbulimi i vazo, mendojnë se kemi të bëjmë me latinishten arkaike. Të tjerë e kundërshtojnë. Çështja është e hapur, si për leximin ashtu edhe për kuptimin e tij". 

    U desh kohe, studime, kerkime dhe njohje e epigrafisë etruske, veçanërisht, perfundimi i studimit mbi Liber Linteus të Zagrebit, si edhe shkrimet e Adrias,  që ja, pas 22 vjetësh, t'i plotesoj deshiren profesorit tim, duke shkruar për sa gjeta fjalë të leksikut të shqipes në shkrimin e Vazos te quajtur DUENO dhe se si ato fjalë shqipe, më ndihmuan te lexoj e te kuptoj më mirë, se deri më sot atë shkrim. Të arri në përfundim, se ajo vazo treshe është nje enë kuruese, për të mbajtur substanca me erë, aromë kuruese. Dhe se mbi të është shkruar që të bëhet kujdes për përdorimin. Pra me gjuhën shqipe kuptohet, diçka tjetër, krejtësisht ndryshe nga sa studjuesit kane gjetur me latinishten se shkrimi tregon nje lutje perendive. 

    Perpara se te shkruaj per gjetjen e fjalëve shqipe, të sakta e të afërta si edhe per leximin dhe kuptimin që ato i japin shkrimit, po rreshtoj ketu me poshte  se si pershkruhet kjo vazo me shkrimin e vet ne enciklopedine TRECCA Ni, si ate e ka kuptuar nje studjues me gjuhen sarde, dhe se si ne vitin 2012, studiuesja Rossana Stefanelli jep me latinishten nje kuptim tjeter, duke e quajtur vazon nje dokument noteri per nje marreveshje martese mes babait te nuses, dhëndrit dhe noterit. 

a. TRECCANI

DUENOS (Duenos). - Supposto vasaio, autore del vaso composto di tre tazze combacianti (kèrnos) iscritto (Duenos med feked) rinvenuto a Roma, nel 188o, presso il versante S del Quirinale, vicino alla chiesa di S. Vitale, nel luogo dove era probabilmente un auguraculum con ufficio divinatorio, dedicato al culto di Iuppiter Latialis. La datazione di questo vaso oscilla dal VII sec. al III a. C.; più probabilniente, può essere datato alla seconda metà del V sec. a. C. L'iscrizione incisa sul kèrnos è uno dei più antichi documenti della lingua latina. Il nome D. viene da taluni considerato nome proprio, e si discute se indichi l'autore o l'offerente; ma da gran parte degli studiosi è ora inteso come forma arcaica per bonus e inteso sia come uomo sia come dio.

La lettura dell'iscrizione è diversa nei varî autori che l'hanno studiata e diversa risulta la divisione delle parole. Una trascrizione recentemente proposta (Peruzzi) dà il testo seguente: iovesat deiuos qoi med mitat nei ted endo cosmis uirco sied asted noisi ope toitesiai pakari uois - duenos med feked en manom einom duenoi ne med malo statod.

Bibl.: P. Ducati, in Rend. Acc. di Bologna, IV, 1939, p. 11 ss.; D. St. Martin, in Mem. Acc. Naz. Lincei, II, ser. VIII, 1950, p. 415 ss.; E. Peruzzi, in La Parola del Passato, fasc. LXII, 1958, p.

b. Wikipedia

Questa, secondo Wikipedia, la trascrizione in latino arcaico:

Iovesat deivos qoi med mitat nei ted endo cosmis virco sied

asted noisi opetoi tesiai pacari vois

duenos med feced en manom einom duenoi ne med malos tatod

Così diventerebbe, tradotta in latino classico:

iurat deos qui me mitat ni in te comis virgo sit

at te nisi [OPETOITESIAI] pacari vis

Bonus me fecit in [MANOM EINOM] bono. ne me malus tollito

Questa sarebbe la traduzione in italiano più accreditata:

"Chi mi invia prega gli dèi che nessuna vergine ti sia compagna

se non vuoi essere soddisfatto per opera di Toteria

Un buono mi fece, e per causa mia nelle mani di quel buono non torni il male".

Questa, invece, la traduzione dal sardo secondo Porcheddu:

Giove/Saturno divi ai quali io stessa sto promettendo, donando questa mia cosa affinché (ella) sia vestale

Ascoltate noi Giove – chiedo qualcosa – (che ripagheremo) saremo grati a voi. Lì, ci fa lo stesso in mano mia (secondo la mia volontà)

Lì, No[m…] in E[…] lo stesso [fa] con mallo (spatola), (con buona soddisfazione)

 c. Rossana Stefanelli 

Estratto da "Archivio Glottologico Italiano" Anno 2012 - Fasc. 2 . Rossana Stefanelli . L’iscrizione di duenos (ciL i2 4): una proposta di Lettura

per La seconda sezione deL testo.

"...potrebbe non essere un azzardo ipotizzare che il vaso ‘notaio’, con i suoi tre vasetti e le con- nessioni fra essi, rappresenti plasticamente il legame che le due parti hanno contratto relativamente alla uirgo, alla presenza appunto di un testimone:.

    I. Shkrimi në Vazon Dueno (CIL I 4.)

    Në fig.1. tregohet vazoja treshe. Në fig.2. tregohet riprodhim i shkrimit. Leximii shkrimit bëhet duke e parë shkrimin nga lart vazos.

Fig.1.

Fig.2.

Fig.3. Alfabeti etrusk

     II. Konsiderata në lidhje me leximin e shkrimit.   

    1. Shkronjat (M - 9 herë e përdorur 3 herë arkaike , Θ- rreth pa pikë në mes, C - e harkuar, P - kokë e harkuar) të shkrimit, tregojnë se kemi të bëjmë me një shkrim klasifikuar në kohë në shek VII-V, pra në kohë të kalimit nga shkrimi arkaik ne shkrimin e kohës mesme.

    2. Në shkrim vihet re dukshëm inçizimi i rrathëve me diametër më të vogël se shkronjat. Këta rrathë të vegjël (o) i kuptoj si pika ndarëse, ashtu si të tillë janë edhe në dy shkrime të tjerë të quajtur latine arkaike Guri i Lapis Nigro dhe Guri i Satricanum. Po ashtu, ndarëse kam kuptuar edhe vijat e vertikale më të gjata se shkronjat e tekstit. 

    Leximi i shkrimit

    RVENOSMERFECERENMANOMEINOMRENOINEMERMAROSTATORASTERNOISIOPETΘITES|AIPAKARIVOIS|OVE|SATRE|VOSQOIMERMITATNEITERENROCOSMISVIRCOSIER 

    III.Transcriptimi 

    ruhuosmervecernmanomeinmrenoinemerostatorasternoiziopetoitesaipacariuoisovesatreuoscoimermit atneiteren rocosmisuircosier

    IV. Leximi në bazë të fjalëve të sakta dhe të afërta të leksikut të gjuhës shqipe.

RVEN O SMER FEC EREN MAN O ME IN O MREN O IN E MER MAR O STATO R/

RAST E RN O I SI O PE T ΘITES|A| PAK A RI V OIS

|OVE|SATRE|VOSQOIM ERMIT ATNE I TERE NRO COSMISVI RCOS IER 

    V. Fjalë dhe grupfjalë në gjuhën shqipe.

RVEN (ruen) - fsr. ruhen, (Kujdes!)

O (o) - fsr. o.

S (s) - fsr. s, nuk.

MER (mer) - fsr. merr.

FEC (vec) - fsr. veç. 

EREN (s) - fsr.erën. 

MAN (man) - frs. man, mban.

O (o) - frs. o.

ME (me) - frs. me.

IN (in) - frs. in, hin, hyn.

O (o) - frs. o.

MREN (mren) - frs. mren, brenda.

O (o) - frs. o.

IN (in) - frs. in, hin, hyn.

E e() - frs. e.

MAR (mar) - frs. mar, mbar. 

O (o) - frs. o.

STAT (stat) - frs. stat.

O (o) - frs. o.

RASTERNOISI (rasternoisi) - gfsr. rast i rëndë o i zi.

OPETΘITES (opetθites) - gfsr. o, pe të thitesh.

AIPAC (aipac) - gfsr.hai pak, ha pak.

ARIVOIS (ariuθis) - gfsr. a ri u dhish.

OVESATRE (ouesatre) - gfar. o ve satëre.

VOSQOIM (uθsqoim) - gfsr. udhës shkoim.

ERMIT (ermit) - fsr. ermit.

ATNE (atne) - fsr. atëne, atë.

ITRENRO (itrenro) - gfsr. i tërë nrro, ndërro.

COSMISVI (cosmisui) - gfar. që osh prish uji.

RCOSIER (rcosier) - gfsr. rëkoish nji herë.

RVENo (ruen) - fs. ruan. 

    VI. Shpjegim

    Eshtë enë treshe për qëllim kurativ me aroma të forta. Shkrimi, duket se është instruksion përdorimi dhe tërheqje vëmendje për tu ruajtur nga rreziku.

    Sot shkrimi i më sipërm mer formë:

    Ruhu - o!   S'merr, veç erën mban - o!   Me hin mren -o, hin e merr -o, shtat -o!

    Rast e rën(ërndë) o i zi, o pe të dhitesh, ha pak, a rri u dhish,

     o ve satëre.  Udhë shkoim, ermit atëne, i tër e ndëro. Q'ësh prish uji rënkosh njiherë.

VII. Konsideratë

Aty ku punën e la Profesor Çabei.

Profesor Çabej, duke studiuar maredheniet e shqipes me gjuhet e lashta në dokumentat e perjudhes historike të greqishtes ( nga shek shek V  p.K) dhe latinishtes (nga shek III p.K),  arriti në përfundim se gjuha shqipe ndryshon pak në kohë. 

Ky përfundim i prof Çabeit, eshtë bërë pikënisje për mua në studimin e shkrimeve parahistorike te Mesdheut, pra te shek IX-V pK, për ti dhënë përgjigje pyetjes, në se në ato shkrime ka fjalë të leksikut të gjihës së sotme shqipe.

Vini re sa i thjeshtë bëhet leximi dhe kuptimi me shqipen, përkundrejt leximit dhe kuptimit, me latinishten, i shkrimit te shek VII p.K mbi vazo e quajtur DUENO (per shqipen RUEN O - kujdes!). 

Per lehtesi leximi, une e kam paqyruar figuren. të pasqyruar. Kështu, leximin e bëni nga e majta ne te djathte, sipas shigjetes se gjelber. Ne shkrimin origjinal kam transkriptuar shkronjat M, R dhe Ç.

Fig. 3.

Ruen. S'mer. Veç erën mban. Me hin mren , hin e mer mbarë shtat. Rast e rn (në rast se rëndohesh), o i zi, pe (vë re) të dhitesh, a (ha) pak, a rri u dhish o ve satëre (bëje me ndërprerje). Udhë shkoim, ermit përmbajtjen, e tër e ndëro. Q'ësh prish uji rënkosh njiherë.

 E vetmja grupshkronjë e interpretuar nga konteksti  eshte PCOSIER - pllakosje, përdhosje.

*  *  *

Cippo Lapis Nigro. Fjalë të gjuhës shqipe ne Gurin e Forumit Romak, shek VII paraK.

 Cippo Lapis Nigro

A. Shqip

B. Italiano

C. English.

D. Rezultatet e studimit të leximit dhe kuptimit të shkrimit të Gurit të Forumit Romak,  të prof. Francesco Ribezzo 

A. Shqip

 Fjalë të gjuhës shqipe në shkrimin mbi Gurin e Forumit romak (VII bc)

    Shkrim i gjetur në Lapis Nigro të Forumit Romak, quhet nga studiuesit një nga tre shkrimet e vetëm të zbuluar deri më sot  të latinishtes arkaike. Pas polemikash e diskutimesh të shumta shkencore, sot interpretohet si gur me ligj mbreteror, aty ku lagjenda ka sjellë vendin e varrit të themeluesit të Romës, Romulit.

    120 vjet pas zbulimit, paraqesim këtu më poshtë rezultatin pozitiv të kërkimit dhe studimit për ti dhënë përgjgigje pyetjes, në lidhje me gjetjen apo jo të grupshkronjave që formojnë fjalë ose grupfjalë të gjuhës së sotme shqipe në shkrimin e Gurit te Lapis Nigro të Forumit Romak.

   I. Konsiderata

    Nga studimi paraprak i shkrimit,  vihet re  se:

1. Teksti përbëhet nga tre pjesë (fig,2) : Pjesa e parë rreshtat a1-a7 në faqet A1, A2. Pjesa e dytë, rreshtat b1-b8 në faqet B1, B2. Pjesa e tretë, rreshti c1 në faqen C.  

2.Drejtimi i leximit të tekstit përcaktohet nga drejtimi i shkronjave (fig,3). Janë vetëm tre shkronja të shkruara ndryshe drejtimit të shkronjave të tjera. Shkronja me drjtim ndryshe janë: S (B2 - b8; B2 -b3) dhe M (B2 - b6).

3. Rrathet në tekst, me diametër të vogër (12 rrathë), të ciët janë lexuar nga studiuesit  me vlerën e shkronjës "O", krijojnë dyshim të arsyeshëm se mund të jenë gdhendur si "pika" ndarëse dhe jo në kuptim të shkronjës "O" ose "Θ". Rathë të tillë ndarës dallohen edhe në dy shkrimet e tjera të konsideruar latinë arkaik nga studjuesit, te shkrimi i fibulës Prenestina si edhe te shkrimi mbi Gurin Satricum. Dy shkrime edhe ato të marra në studim nga Instituti i Studimeve Etruske të Tiraanës, ku edhe në ato shkrime është pozitiv prania e grupshkronjave .të cilat formojnë fjalë dhe grupfjalë të leksikut të gjuhës shqipe.

4. Rrethin më të madh, B2-b7, e konsiderojmë me vlerë të shkronjës "th".

Fig.1. 

Fig.2.

Fig.3.

Fig, 4. Fibula Prenestina

Fig.5. Guri gjetur në Satricum

II. Teksti

Faqe A1

a1.oDIoVESToD

a2. VELoRNEQN[-]

a3. AHIoYQ:W[-]

a4. MI:TE:RI[-]

Faqe A2

a5. TA:KAPIARoTA[-]

a6. [-]oDIo:YxMEN

a7. REM:HA[-----]

a8. [--]W:KALATo

Faqe B1

b1 QVoIHo[--]

b2. [--]AKRoSES

b3. EDSoR[N--]

Faqe B2

b4. [xx]IA:TAS

b5. RECEI:IC[--]

b6. [---]EYAM

b7. QYOS:R[----]

Faqe C

c1. VoIΨoVIoR

III. Transkriptimi

Faqe A1.

a1. [-].di.uest.d

a2. uel.rneqn[-]

a3. ahi.yq:v[-]

a4. mi:te:ri[-]

Faqe A2.

a5. ta:kapia:r.ta[-]

a6. [-]. di.: y ta men

a7. rem: ha[----]

a8. [-] v:kalat. 

Faqe B1.

b1. Ku.ih. [-]

b2. [-]akr. ses

b3. eds. r[---.

Faqe B2.

b4. [xx]ia:tas

b5. recet ic[--]

b6. [---]eyam

b7. qythos. r[----].

Faqe C.

b1. v.ik.vi.d 

IV. Grup shkronja që lexohen mirë të ndara në tekst nga shkruesi.

DI (di)

VEST (uest)

DVEL (duel)

AHI (ahi)

YQ (yq)

MI (mi)

TE (te)

TA (ta)

KAPIAR (kapiar)

DI (di)

REM (rem)

KALAT (kalat)

QV (qu)

SES (ses)

EDS (eds)

TAS (tas)

RECEI (recei)

QYOS (qyos)

V (u)

IΨ (ikha)

V (u)

V. Fjalë të sakta (fs.) në gjuhën shqipe.

    Do të konsiderojmë fjalë të sakta të gjuhës shqipe, ato fjalë që fomohen nga tërësia e shkronjave, mes pikave  ndarëse (rrathëve të vegjël) në tekst. Për shembull, dy shkronjat "D" dhe "I" mes dy pikave  ndarëse (rrathëve "o" dhe "o"), formojnë fjalën e saktë (fs.) shqipe "di" në rreshtin [a1].

DI (di) - fs. di. [a1]

DVEL (duel) - fs. duel. [a1/a2]

MI (mi) - fs. 1.mi, shumësi i im.2. trjt.sh p.pronor. 3. mbaresë foljore.

TE (te) - fs. te, të. [a4]

DI (di) - fs. di. [a6]

KALAT (kalat) - fs. kalat, shumës i fjalës kal-i. [a8]

TAS (tas) - fs. tash. [b4]

RECEI (recei) - fs. rrekej, përpiqej. [b5]

IΨ (ikha) - fs. ika. [c1]

VI. Grupfjalë të sakta  (gfs.) në gjuhën shqipe.

    Do të konsiderojmë grupfjalë (gfs,) të sakta të gjuhës shqipe, ato grupfjalë që fomohen nga tërësia e shkronjave, mes pikave ndarëse në tekst. Për shembull, tërësia e shkronjave "TAKAPIARo" [a5], mes fillimit të rreshtit dhe pikës ndarëse "o", formojnë grup fjalët në gjuhën shqip "ta kapi arë" me kuptimin "ta hapi arë" .

RNEQN (rneqn); RN E QN* - gfs. rënë e qënë. 

TAKAPIAR (takapiar); TA KAPI AR* - gfs.  ta kapi arë, ta hapi arë. [a5]

EYAM (eyam); E YAM* - gfs. e jam. [b6]

VII. Fjalë të afërta (fa.) në gjuhën shqipe.

VEST (uest) - fa. vesht. [a1]

AHI (ahi) - fa. nahi, nashti, tashti.[a3]

YQ (yq) - fa. iq, hiq [a3]

REM (rem) - fa. hem.[a7]

QV (qu) - fa. ku. [b1]

[P]AKR - fa. pakë. [b2]

V (u) - fa. u, unë. (c1)

VI (ui) - fa. 1.ujë.2.vi [c1]

QYOS (qiths) - fa. gjithësh, gjithqë, gjithqysh.

VIII. Grupfjalë të afërta (gfa.) në gjuhën shqipe.

YxMENREM (itamenrem); Y x MENREM* - gfa. e të merrem.

SESEDS (seseds);  SE SE DS* - gfa. se nuk des, vdes.

IX. Pjesë të munguara e të pa kuptuara (pk) në tekst.

[---] - pk. [a2]

 W[---] - pk. [a3]

RI[---] - pk. (a4)

[---] - pk. (a5)

HA[---] - pk. [a7]

[---]W -pk. [a8]

IH (ih) - pk. [b1]

[---] - pk. [b2]

[---] - pk [b6]

R[---] -pk. [b7]

D (d) - pk. [c1]

X. Kuptimi

    Në faqt A1 dhe A2 të gurit, nga fjalët dhe grupfjalët të gjetura të sakta dhe të afërta me fjalë e grup fjalë të gjuhës shqipe, teksti jep të kuptohet se kemi të bëjmë me një shkrim për një tokë,  të cilën shkruesi i tekstit e ka përfituar dhe të cilën shkruan se e kthen në arë për tu ushqyer e për të mbajtur kuaj.  

Ne faqet B! dhe B2, i zoti i arës shpreh mikritje për kalimtarët duke i ftuar të qëndrojnë, sepse ndalesa e tyre në pronën e tij, i sjell hare.

Në rreshtin e vetëm c1 të faqes C, dukes se kemi shprehjen "Udhëtar ik - eja - rri" 

Teksti A1-A2

*plotësime sipas kontekstit

Dy vësht duel, rënë e që[në]*. 

Tani hiq (mundohu) vemi të r[rimë]*.

Ta kapi  arë, ta vë

[si]* di, e ta mendoj,

hem ha, [hem]*

[të]* vë kalat.

Teksti B1-B2

Ku ih (ik, nxiton). [Rri]*

[p]*akë, se s'

 des. R[]*

[---]*ia. Tash reke (përpiqu) iç[ik]

gjithqë (gjithqysh) r[rimë]

Teksti C

Lar, ik - eja - rri

    Shënime

1. rënë e qënë - aq më ranë pjesë dhe aq është në fakt.

2. ta kapi - ta zë, ta bëj arë.

3. ta vë - ta bëj 

4. ta vë /[---] di - ta vë (bëj) si di

5. vë kalat - rris kuajt

*  *  *

Cippo Lapis Nigro

B. Italiano

Parole della lingua albanese nella scritta sulla Pietra del Foro Romano (VII aC)

    

L'iscrizione rinvenuta nel Lapis Nigro del Foro Romano è definita dagli studiosi, una delle uniche tre iscrizioni sinora scoperte in latino arcaico. Dopo numerose polemiche e discussioni scientifiche, oggi viene interpretato come una pietra scritta con leggi di diritto regio, posta nel luogo dove la leggenda ha portato il luogo della tomba del fondatore di Roma, Romolo.

    A 120 anni dalla scoperta, presentiamo qui di seguito il risultato positivo della ricerca e dello studio per rispondere alla domanda, riguardante il ritrovamento o meno delle gruppi di lettere che formano parole o gruppi di parole dell'odierna lingua albanese nel iscrizione del Lapis Nigro del Foro Romano.

    I. Considerazione

    Dallo studio preliminare dell'iscrizione risulta che:

    1. Il testo si compone di tre parti (fig, 2): La prima parte, righe a1-a7 alle pagine A1, A2. Seconda parte, righe b1-b8 alle pagine B1, B2. Terza parte, riga c1 a pagina C.

    2. La direzione di lettura del testo è determinata dalla direzione delle lettere (fig, 3). Ci sono solo tre lettere scritte diversamente dalle altre lettere. Le lettere con direzioni diverse sono: S (B2 - b8; B2 -b3) e M (B2 - b7).

    3. I cerchi di piccolo diametro (12 cerchi) presenti nel testo, che sono stati letti dagli studiosi con il valore della lettera "O", creano ragionevole dubbio, che possano essere incisi come punti "separatori" e non nel senso di la lettera "O" o "Θ". Questi separatori si distinguono anche nelle altre due scritture latine, considerate arcaiche dagli studiosi, nella scrittura della Fibula Prenestina, nonché nella scrittura sulla Pietra di Satricum. Due iscrizioni, anche quelle riprese nello studio dell'Istituto di Studi Etruschi di Tirana, dove anche in quegli scritti è positiva la presenza di gruppi di lettere, che formano parole e gruppi di parole del lessico della lingua albanese.

    4. Il cerchio più grande, B2-b7, lo consideriamo con il valore della lettera "th".

Fig.1.

Fig.2.

Fig.3.

Fig.4.

Fig.5.

II. Testo

Latto A1

a1.oDIoVESToD

a2. VELoRNEQN[-]

a3. AHIoYQ:W[-]

a4. MI:TE:RI[-]

Lato A2

a5. TA:KAPIARoTA[-]

a6. [-]oDIo:YxMEN

a7. REM:HA[-----]

a8. [--]W:KALATo

Lato B1

b1 QVoIHo[--]

b2. [--]AKRoSES

b3. EDSoR[N--]

Lato B2

b4. [xx]IA:TAS

b5. RECEI:IC[--]

b6. [---]EYAM

b7. QYOS:R[----]

Lato C

c1. VoIΨoVIoR

III. Trascrizione

Lato A1.

a1. [-].di.uest.d

a2. uel.rneqn[-]

a3. ahi.yq:v[-]

a4. mi:te:ri[-]

Lato A2.

a5. ta:kapia:r.ta[-]

a6. [-]. di.: y ta men

a7. rem: ha[----]

a8. [-] v:kalat. 

Lato B1.

b1. Ku.ih. [-]

b2. [-]akr. ses

b3. eds. r[---.

Lato B2.

b4. [xx]ia:tas

b5. recet ic[--]

b6. [---]eyam

b7. qythos. r[----].

Lato C.

b1. v.ik.vi.d 

IV. Gruppi di grafema, ben separate nel iscrizione.

DI (di)

VEST (uest)

DVEL (duel)

AHI (ahi)

YQ (yq)

MI (mi)

TE (te)

TA (ta)

KAPIAR (kapiar)

DI (di)

REM (rem)

KALAT (kalat)

QV (qu)

SES (ses)

EDS (eds)

TAS (tas)

RECEI (recei)

QYOS (qyos)

V (u)

IΨ (ikha)

V (u)

V. Parole correte (pc.) nel lessico della lingua albanese.

    Prenderemo in considerazione parole esatte della lingua albanese, quelle parole che sono formate dalla totalità delle lettere, tra i punti di divisione nel testo. Ad esempio, le due lettere "D" e "I" tra i due punti di divisione "o" e "o", formano la parola albanese corretta (pc.) "Di" nella riga [a1].

DVEL (duel) - pd. alb. duel, it. esce. [a1/a2]

MI (mi) - pd. alb. 1. mi, plurale del pron pers. "im".

TE (te) - pd. alb. te; it. ti. [a4]

DI (di) - pd. alb. di; it. so. [a6]

KALAT (kalat) - pd. alb. kalat; it. plurale del "cavalo" [a8]

TAS (tas) - pd. alb. tash. it. adesso. [b4]

RECEI (recei) - pd. alb. rrekej, përpiqej. it. si sforza[b5]

IΨ (ikha) - pd. alb. ika. it. vado.[c1]

VI. Gruppo di parole correte (gpc) nella lingua albanese.

    Considereremo i gruppi di parole corretti (cwg,) della lingua albanese, quei gruppi di parole che sono formati dalla totalità delle lettere, tra i punti di divisione nel testo. Ad esempio, l'insieme di lettere "TAKAPIARo" [a5], tra l'inizio della riga e il punto di divisione "o", forma un gruppo di parole in albanese "ta kapi ara" con il significato "ne faccio un campo ".

RNEQN (rneqn); RN E QN* - gpc. alb. rënë e qënë; it. deto e fato. 

TAKAPIAR (takapiar); TA KAPI AR* - gfpc.  alb. ta kapi arë, ta hapi arë. it. ne faccio un campo. [a5]

EYAM (eyam); E YAM* - gpc. alb. e jam. it. e sono. [b6]

VII. Parole approssimative (pa.) con la lingua albanese.

VEST (uest) - pa. alb. vësht. it. vigneto. [a1]

AHI (ahi) - pa. alb. nahi, nashti, tashti. it. adesso. [a3]

YQ (yq) - pa. alb. iq, hiq. it. ci provi. [a3]

REM (rem) - pa. alb. hem. it. anche. [a7]

QV (qu) - pa. alb. ku. it. dove. [b1]

[P]AKR - pa. alb. pakë. it. pocco. [b2]

V (u) - pa. alb. u, unë. it. io. (c1)

VI (ui) - pa. alb.1.ujë.2.vi . it. 1. acqua. 2. vengo. [c1]

QYOS (qiths) - pa. alb. gjithqë, gjithqysh. it. in somma.

VIII. Gruppi di parole approssimative (gpa.) con la lingua albanese.

YxMENREM (itamenrem); Y x MENREM* - gpa. alb. e të merrem. it. e mi occuperò.

SESEDS (seseds);  SE SE DS* - gpa. salb. e nuk des, vdes. it. perche non muoi.

IX. Grafema mancate. Testo incomprensibile (ti).

[---] - pk. [a2]

 W[---] - pk. [a3]

RI[---] - pk. (a4)

[---] - pk. (a5)

HA[---] - pk. [a7]

[---]W -pk. [a8]

IH (ih) - pk. [b1]

[---] - pk. [b2]

[---] - pk [b6]

R[---] -pk. [b7]

D (d) - pk. [c1]

    X. Significato

    A pagina A1 e A2 della pietra, dalle parole e gruppi di parole trovati corretti e approssimativi alle parole e gruppi di parole della lingua albanese, il testo implica che si tratta di una scrittura su una terra, che l'autore del testo ne ha beneficiato e scrive che torna al campo per coltivarlo e tenere i cavalli.

    Alle pagine B1 e B2, il proprietario del campo esprime la sua gratitudine ai passanti invitandoli a rimanere, perché il loro soggiorno presso la sua proprietà lo rende felice.

    Nell'unica riga c1 di pagina C, ci sembra di avere l'espressione "Passeggero, vai - vieni - resta"

Testo A1-A2

    Dalla divisione della proprietà sono emersi due vigneti. Tanta terra quanto ho ereditato, tanta terra è in realtà.

    Adesso ci sforziamo di coltivare la terra, la coltiviamo come so, e pensiamo sia all'alimentazione che all'allevamento dei cavalli.

Testo B1-B2

Dove stai correndo. Aspetta un po', perché non muori.

Adesso cerca di restare un po'.

Testo C

Lar, vai - vieni - fermati.

*  *  *

    

Cippo Lapis Nigro

C. English

Words of the Albanian language in the inscription on the Stone of the Roman Forum (VII BC)

The inscription found in the Lapis Nigro of the Roman Forum is defined by scholars as one of the only three inscriptions discovered so far in archaic Latin. After numerous controversies and scientific discussions, today it is interpreted as a stone written with royal laws, placed in the place where the legend brought the place of the tomb of the founder of Rome, Romulus.

    120 years after the discovery, we present below the positive result of the research and study to answer the question, concerning the discovery or not of the groups of letters that form words or groups of words of today's Albanian language in the inscription of the Lapis Nigro of the Roman forum.

    From the preliminary study of the inscription it is found that:

    1. The text consists of three parts (fig, 2): The first part, lines a1-a7 on pages A1, A2. Second part, lines b1-b8 on pages B1, B2. Third part, row c1 on page C.

    2. The reading direction of the text is determined by the direction of the letters (fig, 3). There are only three letters written differently from the other letters. The letters with different directions are: S (B2 - b8; B2 -b3) and M (B2 - b7).

    3. The small diameter circles (12 circles) in the text, which have been read by scholars with the value of the letter "O", create reasonable doubt, that they can be engraved as "separator" points and not in the sense of the letter "O" or "Θ". These separators are also distinguished in the other two Latin scripts, considered archaic by scholars, in the writing of the Fibula Prenestina, as well as in the writing on the Stone of Satricum. Two inscriptions, also those taken up in the study by the Institute of Etruscan Studies of Tirana, where even in those writings, the presence of groups of letters, is positive, that forms words and groups of words of the lexicon of the Albanian language.

    4. The largest circle, B2-b7, we consider it with the value of the letter "th".

Fig.1.

Fig.2.

Fig.3.

Fig.4

Fig.5.

   II. Text

Side A1

a1.oDIoVESToD

a2. VELoRNEQN[-]

a3. AHIoYQ:W[-]

a4. MI:TE:RI[-]

Side A2

a5. TA:KAPIARoTA[-]

a6. [-]oDIo:YxMEN

a7. REM:HA[-----]

a8. [--]W:KALATo

Side B1

b1 QVoIHo[--]

b2. [--]AKRoSES

b3. EDSoR[N--]

Side B2

b4. [xx]IA:TAS

b5. RECEI:IC[--]

b6. [---]EYAM

b7. QYOS:R[----]

Side C

c1. VoIΨoVIoR

III. Trascription

Side A1.

a1. [-].di.uest.d

a2. uel.rneqn[-]

a3. ahi.yq:v[-]

a4. mi:te:ri[-]

Side A2.

a5. ta:kapia:r.ta[-]

a6. [-]. di.: y ta men

a7. rem: ha[----]

a8. [-] v:kalat. 

Side B1.

b1. Ku.ih. [-]

b2. [-]akr. ses

b3. eds. r[---.

Side B2.

b4. [xx]ia:tas

b5. recet ic[--]

b6. [---]eyam

b7. qythos. r[----].

Side C.

b1. v.ik.vi.d 

IV. Grapheme groups, well separated in the inscription.

DI (di)

VEST (uest)

DVEL (duel)

AHI (ahi)

YQ (yq)

MI (mi)

TE (te)

TA (ta)

KAPIAR (kapiar)

DI (di)

REM (rem)

KALAT (kalat)

QV (qu)

SES (ses)

EDS (eds)

TAS (tas)

RECEI (recei)

QYOS (qyos)

V (u)

IΨ (ikha)

V (u)

V. Accurate words (aw.) In the lexicon of the Albanian language.

   We will consider accurate words (aw) of the Albanian language, those words that are formed by the totality of the letters, between the dividing points in the text. For example, the two letters "D" and "I" between the two dividing points "o" and "o", form the correct Albanian word (fs.) "Di" in line [a1].

DVEL (duel) - aw. alb. duel, eng. emerged. [a1/a2]

MI (mi) - aw. alb.  mi, plural of pron pers. "im"".

TE (te) - aw. alb. te; engl. you. [a4]

DI (di) - aw. alb. di; engl. know. [a6]

KALAT (kalat) - aw. alb. kalat; engl. plural of the name horse (kal - kalat). [a8]

TAS (tas) - aw. alb. tash. engl. now. [b4]

RECEI (recei) - aw. alb. rrekej, përpiqej. engl. strives. [b5]

IΨ (ikha) - aw. alb. ika. engl. i go.[c1]

VI. Group of accurate words (gaw) in the Albanian language.

    We will consider the correct word groups (cwg,) of the Albanian language, those groups of words that are formed by the totality of the letters, between the dividing points in the text. For example, the set of letters "TAKAPIARo" [a5], between the beginning of the line and the division point "o", forms a group of words in Albanian "ta kapi ara" with the meaning "I make a field of it ".

RNEQN (rneqn); RN E QN* - gaw. alb. rënë e qënë; engl. no sooner said than done. 

TAKAPIAR (takapiar); TA KAPI AR* - gaw.  alb. ta kapi arë, ta hapi arë. engl. I make a field of it to cultivate. [a5]

EYAM (eyam); E YAM* - gaw. alb. e jam. engl. and I'm. [b6]

VII. Approximate words (gaw.) with the Albanian language.

VEST (uest) - daw. alb. vësht. engl. vineyard. [a1]

AHI (ahi) - daw. alb. nahi, nashti, tashti. engl. now. [a3]

YQ (yq) - daw. alb. iq, hiq. engl. try. [a3]

REM (rem) - daw. alb. hem. engl. also. [a7]

QV (qu) - daw. alb. ku. iengl. where is. [b1]

[-]AKR - daw. alb. pakë. engl. little. [b2]

V (u) - daw. alb. u, unë. engl. I. (c1)

VI (ui) - daw alb.1.ujë.2.vi . engl. 1. water. 2. I come. [c1]

QYOS (qiths) - daw. alb. gjithosh, gjithqë, gjithqysh. engl. however.

VIII. Group of approximate words (aw.) with the Albanian language.

YxMENREM (itamenrem); Y x MENREM* - gpa. alb. e të merrem. engl. and I'll take care of it.

SESEDS (seseds);  SE SE DS* - gpa. salb. e nuk des, vdes. engl. because you don't diei.

IX. Missed graphemes. Incomprehensible text (it).

[---] - pk. [a2]

W[---] - pk. [a3]

RI[---] - pk. (a4)

[---] - pk. (a5)

HA[---] - pk. [a7]

[---]W -pk. [a8]

IH (ih) - pk. [b1]

[---] - pk. [b2]

[---] - pk [b6]

R[---] -pk. [b7]

D (d) - pk. [c1]

    X. Meaning

    On page A1 and A2 of the stone, from the words and groups of words found correct and approximate to the words and groups of words of the Albanian language, the text implies that it is a writing on a land, which the author of the text has benefited and he writes that he goes back to the field to cultivate it and keep the horses.

    On pages B1 and B2, the owner of the camp expresses his gratitude to passers-by inviting them to stay, because their stay at his property makes him happy.

    In the only line c1 of page C, we seem to have the expression "Passenger, go - come - stay"

Testo A1-A2

     Two vineyards emerged from the division of the property. As much land as I have inherited, so much land is actually.

    Now we strive to cultivate the land, cultivate it as I know, and we think about both feeding and raising horses.

Testo B1-B2

    Where are you running to. Wait a while, why don't you die.

    Now try to stay a little bit.

Testo C

Lar, go - come - stop here.

   Note : the sign indicates additions according to the context

D.

Ketu më poshtë, po japim leximin dhe kuptimin e shkrimit te Gurit në Lapis Nigro te Forumit Romak në Romë, nga prof. Francesco Ribezzo.

Treccani

Ribézzo ‹-zz-›, Francesco. - Glottologo, epigrafista ed etruscologo italiano (Francavilla Fontana 1875 - Lecce 1952), prof. di storia comparata delle lingue classiche a Messina (1920), poi di glottologia a Palermo (1925-50); fondatore e direttore della Rivista indo-greco-italica (1917-38), che raccoglie la maggior parte dei suoi scritti (altri negli Studi etruschi e nei Rendiconti dell'Accademia dei Lincei). Si è occupato soprattutto di linguistica indoeuropea e italica, di epigrafia preromana e greca, di etruscologia e di linguistica mediterranea. Notevoli i suoi studî per il Corpus inscriptionum Messapicarum, le sue ricerche sul popolo e la lingua degli antichi Piceni, quelle sulla Sicilia preistorica e i suoi tentativi d'interpretazione dell'etrusco.

Fig.6. Leximi sipas Ribezzo.

I. Teksti 

01. QVOIHOI-----

02. ----AKROSES

03. EDSRM-----

04. ----IA-IAS

05. RECEIIC------

06. ---EVAM

07QYOS:RI---

08. ---M:KALATO

09. REM:HAI----

10. --OIOD:IOYXMEN

11. TA:KPIA:DOTAV

12. M:ITE:RIA----

13. ---M:QYOIHA-

14. VELOD:NEQV---

15. --ODIOYESTOD

II. Transkriptimi

quai hoi ---

---[s]akros es

ed sorm

--- ia.ias

regei ic ---

--- evam

quos ri ---

---m kalato

rem hai ...

...o iod ioxmen-

ta kapia dotav

m ite ria ...

... m quoi ha-

velod nequ ---

---odiovestod---

III. Fjalë të konsideruara të përafërta me latinishten

01. QVOI HOI -----

02. ---AKROS ES

03. ED SRM-----

04. ----IA-IAS

05. RECEI IC------

06. ---EVAM

07. QYOS:RI---

08. ---M:KALATO

09. REM:HAI----

10. --OIOD:IOYXMEN

11. TA:KPIA:DOTAV

12. M:ITE:RIA----

13. ---M:QYOIHA-

14. VELOD:NEQV---

15. --OD IOYESTOD

Rreshti 01. QVOI - QUOI = lat. qui

Rreshti 01. HOI - HO[K] = hoc

Rreshti 02. [S]AKROS = lat. sacer

Rreshti 02/03. ES/ED = lat. v. esser futuri indicativo erit

Rreshti 05. RECEI = lat. regi (rex).

Rreshti 07. QUOS  = shumësi i peremrit relativ qui me os.

Rreshti 08/09. KALATO/REM = lat. calator (banditore, araldo).

Rreshti 10/11. IUXMENTA = iuxmenta (bestie da soma o da tiro)

Rreshti 11. KAPTA = lat. capta (v  cpapere -prendere, afferrare)

Rreshti 12. ITE = lat. item (parimenti).

Rreshti 15. IOUESTOD - lat. iusto (giusto).

IV. Kuptimi

Latinishte arkaike

1. QUOIHO<D> [DOLOD HIC ERUATUR]SAKROS ESED

2. SORD[ES QUOI FAXED FUNE]SA[S]IAS

    RECEI LO[UAD MOLTAD REM PR]EVAM

3. QUOS R[EX VEHERE SCIAD]

    TU]M KALATOREM HA[BENS IOURE POPLIQ]OD IOUXMENTA KAPIA<D>DOTAV M

4. ITER IN[EUNDI ESSE CAUSA]M QUOIHA VELOD.

    NEQU[IS INEAD NI SCIT]OD IOUESTOD LOIUQUIOD 

Latinishte klasike

1. Cuio dolo hic (terminus) effodiatur, sacer esto.

2. Sordes qui fecerit funerarias.

    Regi luat (pro) multa rem familiarem.

3. Quos rex vehere sciat.

    Tum calatorem habens iure publico iumenta capiat dotav …m.

4. Iter ineundi esse causam cuia velit.

    ne quis ineat nisi scito iusto sinat (rex).

Italisht

1.  “Sia maledetto colui per colpa del quale questo (confine) venga rimosso”.

2. “Paghi al re, come saldo della multa, il patrimonio familiare”.

3. “Se il re venga a sapere che alcuni transitino. Allora, per voce dell’araldo, in ottemperanza ad una legge pubblica, sequestri i (loro) animali da strada”

4. “Di chi voglia intraprendere il cammino, sia la responsabilità

English

1. "Cursed be he through whom this (boundary) is removed".

2. “Pay the family patrimony to the king as the balance of the fine”.

3. “If the king learns that some are passing through. Then, by the voice of the herald, in compliance with a public law, seize (their) street animals "

4. “Whoever wishes to undertake the journey, let the responsibility be

Shqip

1. Qoftë i mallkuar ai, pë4r faj të të cilit ky (kufi) lëvizet. 

2. I paguan mbretit gjobëm, me pasurinë familjare.

3. Në se mbreti mëson se disa bëjnë shkelje, atëhere me zërin e tellallit, në bazë të një ligji publik, shkelësve i sekuestrohen kafshet e barres. 

*  *  *

Etruscan bronze statuette of Ravena

 ATIYNERON

        Në Varret e Selcës,ndodhet shkrimi mbi shkëmb fig.2, fig.3.

Fig.1. Ilir Mati (Guidë Turistike Nderi) te Varret e Selcës.

Fig.2. Shkrimi mbi shkëmb te Varret e Selcës. Foto Ilir Mati.

Fig.3. Leximi i Shkrimit mbi shkëmb te Varret e Selcës nga Ilir Mati.

    

          Pyetje: Çfar duhet më shumë, se sa shkrimi në shkëmb në Varret e Selcës, për të kuptuar se aty dëshmohet shkrimi i gjuhës shqipe ATI YNE RON? 

         Përgjigje : NO COMMENT !

        Shënim. 

        Shkrimi në Shkëmbin te Varret e Selcës është i braktisur, si nga kujdesi për rujatjen e tij ashtu edhe nga studiuesit. Shkrimi, kur jeni pranë tij vështirë ta dalloni. Pranë shkrimit nuk ka asnjë tabelë informuese mbi kë të dëshmi monument të gjuhës shqipe.

  

P.NVRTINS.

Për nur Tinës. Per fascino di Tin. For charm of Tin.

Fig.1. P.NVRTINS.

Për nur Tinës. Per fascino di Tin. For charm of Tin.

Fig.2. Tin. Tin zoti.

Shqip.

Paraqesim nje shkrim te shek II para Krishtit, gjetur ne Umbria, ne te cilin gjuha shqipe na ndihmon te lexojme e te kuptojme me mire ate qe afersisht kane kuptuar deri tani studjues te tjere ( https://www.facebook.com/MANUmbria/posts/1836243396541294 ). Kemi detyre te studiojme kete shkrim, se ai eshte gjetur atje ne nje vend te humbur (sot Umbria), ku romaket internuan mbreti Gent te Ilirise me 168 para K. internim me tere nje ushtri te tij te mundur e te kaluar nen harkun e triumfit ne Rome. Ne Umbria  ku edhe jane zbuluar shtate tabelat prej bronxi te quajtura te Gubios,te cilat sipas prof Prosdocimi jane te shkruajtura ne kohen e ardhjes atje te mbretit Gent.

English

We present a writing from the second century BC, found in Umbria, in which the Albanian language helps us to read and better understand what other scholars have approximately understood so far. We have the task of studying this writing, which was found there in a lost place (today's Umbria), where the Romans exiled King Gent of Illyria with the exile of 168 BC. with an entire army of his defeated and passed under the triumphal arch in Rome. In Umbria, where seven bronze tablets called by Gubio were found, which according to prof. Prosdocimi would have been written at the time of King Ganc's arrival.

Italiano

Presentiamo uno scritto del II secolo a.C., ritrovato in Umbria, in cui la lingua albanese ci aiuta a leggere e comprendere meglio ciò che altri studiosi hanno approssimativamente compreso finora. Abbiamo il compito di studiare questo scritto, che fu trovato lì in un luogo perduto (l'odierna Umbria), dove i romani esiliarono il re Gent d'Illiria con l'esilio del 168 a.C. con un intero suo esercito sconfitto e passò sotto l'arco di trionfo in Roma. In Umbria, dove sono state rinvenute sette tavolette bronzee dette di Gubio, che secondo il prof. Prosdocimi sarebbero state scritte al momento dell'arrivo del re Ganc.

etr. P.NVRTINS.IA.TV8ERIE/CFESTVR.8ARARIVR

etr. ipotetico. etr. P.NVR TINS.IA.TV8ERIE/C FESTVR.8AR ARIVR*

alb. Për nur Tinës, ia tufëzojmë rrezet / që të vështroi varardhurit. 

it. Per fascino di Tin , lo raccogliamo i raggi / a vedere arrivati nella tomba.

eng. For the charm of Tin, we collect the rays / to see arrived in the tomb.

alb. Fjalor etruskisht-shqip-italisht.

it. Glossario etrusco-albanese- italiano.

8AR (far) - alb. var. it. tomba.

8ARARIVR (farariur); 8AR ARIVR* - alb. var arritur. it.l'arrivato alla tomba. 

ARIVR (ariur) - alb. aritur. it. arivato.

C (c) -  alb. çë, që. it. che, a.

CFESTVR (cvestur); C FESTVR* - alb. çë, që vështro. it. a vedere. 

IA (ia) - alb. ia. it lo.

NVR (nur) - alb. nur. it. fascino.

NVRTINS (nurtins); NVR TINS* - alb. nur Tins. it fascino di Tin.

P (p) - per.

TINS (tins) - alb. Tine. it. A Tin.

TV8ERIE (tuferie) - alb. tufëri, tufëzim.  it. raccogliamo i raggi. 

VESTVR (vestur) - alb. vështro. it. vedere.

Legjenda.  (*) - leximi i ri.

Leggenda. (*) - nuova lettura.

Ancient inscription on the Carcegna Vase IV-III bc.

Ancient inscription on the Carcegna Vase IV-III bc.

Antica iscrizione  sul Vaso Carcegna IV-III bc.

Shkrimi i Vazos Carcegna

Fig.1.

Një lexim dhe kuptim i ri  i shkrimit mbi  vazon e CARCEGNA - Novara  

Në nder e respekt të prof. Filippo Maria Gambari.

Studimi mori shkas nga prania e grupshkronjave VI në shkrimin e vazos te Carcegna, grupshkronja të cilat formojne fjaln ui, ujë në shqip dhe qe gjenden gjithashtu shpesah në shkrimet mbi vazot e lashta të qytetit të Adria, buzë Adriatikut, dikur në grykë derdhjen e Lumit Po, sot shumë pranë tij. Shkrimi i vazos  ngjetur në Carcegna,  diku në rrjedhjen e siperme te Lumit Ticino,  na intrigon pershkak se edhe Ticino, ishte degë e lundrueshme e Lumit Po edhe në lashtësi.

Pra, nuk është pa shkak, gjurmimi i fjalëve shqipe, atje ku lundërtarët dhe tregtarët ilirë, mbrinin, duke u futur ne Lumin Po nga Adriatiku drejt rrugeve tregtare të kalimit te Alpeve.

Për leximin e shkrimit kemi shfrytëzuar fotografine e vazos te botuar ne artikullin e "Filippo Maria Gambari. L’iscrizione vascolare da Carcegna di Miasino e i rapporti tra mercenariato italico e celtico", botuar në "Quaderni di Archeologia del Piemonte 3.Torino 2019 ", si edhe konsideraten e autorit per leximin e shkrimit tashmë të pranuar përgjithësisht: 

METELVI.MAEŠILALVI.VENIA.METELIKNA.AŠMINA.KRASA NIKNA 

http://www.sabap-to.beniculturali.it/Editoria/QUADERNI/3/06_Q3_iscrizione%20vascolare%20da%20carcegna.pdf?fbclid=IwAR0PdTYtmUXgQPrbFblO13XGcWKxKeRDOzSSJ4dWSfQ_pRls4PQtgFUbRik

Leximi ynë i ri : 

ME TE L VI . MAE ŠI LAL VI . V E NIA.ME TE LIK NA . AŠ MI NA . KRASA NIKNA 

Më poshtë rreshtojmë grupshkronja,t të cilat formojnë në gjuhën shqipe grupfjalë të sakta (gfs.), fjalë të sakta, (fs.), fjalë të afërta (fa), fjalë të rrjedhura të sakta (frs.) nga grs., fjalë të rrjedhura të afërta (fra) nga gfa.  Çdo grupshkronjë që formon grup fjalë, është ndarë në fjalët që gjejmë se përbejnë atë.

Legjenda:

[ 5703)] - kodi CIE

* -  leximi hipotetik

fa. - grup fjalësh të afërta.

fra. - fjalë të rrjedhura të afërta.

frs. -  fjalë të rrjedhura të sakta.

fs. - fjalë të sakta.

gfs. - grup fjalësh të sakta

1. METELVI (metelui); ME TE L VI* - gfs. me të lë uji.

ME (me) - frs. me.

TE (te) - fra. të.  

L (l) - frs. lë.  

VI (ui) - frs. uji.

2. MAEŠILALVI (maešilalui); MA E ŠI LAL VI - gfs. ma e ši lal ui.  

MAE (mae) - frs. mae, mbae. 

ŠI (ši) frs. shi, shiko.  

LAL (lal) - frs. lal, zotëri. 

VI (ui) - frs. uji. 

3. VENIA (uenia); V E NIA* - gfs. u e nia, uji është ndihma. 

V (u) - frs. u, uji. 

E (e) - frs. e, është. 

NIA (nia) - frs. nia, ndihma. 

4. METELIKNA (metelikna); 1. ME TE LIK NA*. 2. METELIK NA* - gfs. 1. me të lik na. 2. metelik (mercenar) na. 

ME (me) -frs. me. 

TE (te) - fsr. te, të. 

LIK (lik) - frs. lik. 

NA (na) - frs. na. 

METELIK (metelik) - fa. metalik, mercenar. 

5. AŠMINA (ašmina); AŠ MI NA - gfs. asht mbi na. 

AŠ (aš) - frs. ash, është. 

MI (mi) - frs. mi, mbi. 

NA (na) - frs. na. 

6. KRASA (krasa) - fa. krasa, rasa. 

7. NIKNA (nikna) - fa. nihna. 

Rezultati:

Etrusk: METELVI.MAEŠILALVI.VENIA.METELIKNA.AŠMINA.KRASA NIKNA 

Lexim i ri : ME TE L VI, MAE ŠI LAL VI. VI E NIA. ME TE LIK NA. AŠ MI NA KRASA. NIKNA 

Shqip : Me të lë uji , mba e shi Lal ujin. V (ujë) është ndihma. Me të lik na. Asht mbi na rrasa. Ndihna.

Si vihet re, ndryshe nga konsiderata e deri tanishme se shkrimi informon per dhuraten  (vazon per parfume dhe vajra) qe vajza Unia e bija e  Meteluit (djali i Maeśilalui,) dhe e Aśminas (e bija e Krasanikna) i bën babait te vdekur Metelui; leximi ynë informon se kemi të bëjmë me një kërkesë të të vdekurve për ujë drejtuar Lalës, sepse për ujë iu duhet ndihma, nga se janë "me te lik" (me të keq) nën rrasën e varrit.

Italiano

Antica iscrizione  sul Vaso Carcegna IV-III bc.

Una nuova lettura e comprensione della scrittura sul vaso CARCEGNA - Novara 

In onore e rispetto del prof. Filippo Maria Gambari.

Lo studio è stato innescato dalla presenza gruppo di lettere VI nella scrittura del vaso di Carcegna, lettere di gruppo che formano la parola "ui", acqua in albanese, e che si ritrovano spesso anche nelle scritte sui vasi antichi della città Adria, sul Adriatico, un tempo alla foce del fiume Po, oggi molto vicino a lui. La scrittura del vaso a Carcegna, paese da qualche parte a monte del fiume Ticino, ci incuriosisce perché anche il Ticino era un affluente navigabile del fiume Po già nell'antichità.

Quindi, non è senza ragione, la traccia del raporto lingustico tramite la lingua albanese e le lingue parlate nel percorsso del Fiume Po, dove arrivarono marinai e mercanti illirici, entrando nel fiume Po dall'Adriatico verso le rotte commerciali di attraversamento delle Alpi.

Per la lettura dell'articolo ci siamo serviti della fotografia del vaso pubblicata nell'articolo "Filippo Maria Gambari. La descrizione vascolare della Carcegna di Miasino e il resoconto dei mercenari italiani e celtici", pubblicato su "Quaderni di Archeologia del Piemonte 3. Torino 2019", nonché la considerazione dell'autore per la lettura dello scritto già generalmente accettato:

METELVI.MAEŠILALVI.VENIA.METELIKNA.AŠMINA.KRASA NIKNA 

http://www.sabap-to.beniculturali.it/Editoria/QUADERNI/3/06_Q3_iscrizione%20vascolare%20da%20carcegna.pdf?fbclid=IwAR0PdTYtmUXgQPrbFblO13XGcWKxKeRDOzSSJ4dWSfQ_pRls4PQtgFUbRik

La nostranuova  lettura:

ME TE L VI . MAE ŠI LAL VI . V E NIA.ME TE LIK NA . AŠ MI NA . KRASA NIKNA 

Di seguito elenchiamo  gruppi di lettere, che formano nella lingua albanese gruppi di parole corrette (gpc.), parole corrette, (pc.), parole aprossimative (pa), parole derivate corrette (pdc.). Ogni  gruppo di lettere che, forma un gruppo di parole è divisa nelle parole che troviamo che la compongono.

1. METELVI (metelui); ME TE L VI* - gpe. Appena ti manca l' acqua. 

ME (me) - pdc. Appena.  

TE (te) - pda. ti. 

L (l) - pdc. lascia, manca. 

VI (ui) - pdc. acqua.

2. MAEŠILALVI (maešilalui); MA E ŠI LAL VI - gpc. fermati e vedi signore l'acqua.

MAE (mae) - pdc. fermati.

ŠI (ši) pdc. vedi.

LAL (lal) - pdc. signore.

VI (ui) - pdc. acqua.

3. VENIA (uenia); V E NIA* - gpc Acqua, è l'aiuto.

V (u) - pdc. acqua.

E (e) - pdc. è. [CIE 5703] 

NIA (nia) - pdc. l'aiuto.

4. METELIKNA (metelikna); 1. ME TE LIK NA*. 2. METELIK NA* - gpc. 1. Con di male noi. 2. metelik (mecenaio) na. 

ME (me) -pdc. con.

TE (te) - pdc. di.

LIK (lik) - pdc. male. 

NA (na) - pdec. noi.

METELIK (metelik) - pa. metalik, mecenario.

5. AŠMINA (ašmina); AŠ MI NA - gpe. È su di noi. 

AŠ (aš) - pdc. è.

MI (mi) - pdec. su.

NA (na) - pdc. noi.

6. KRASA (krasa) - pa. lastra.

7. NIKNA (nikna) - pa. aiutaci. 

Risultato:

Etrusco: METELVI.MAEŠILALVI.VENIA.METELIKNA.AŠMINA.KRASA NIKNA 

Nuova lettura: ME TE L VI, MAE ŠI LAL VI. VI E NIA. ME TE LIK NA. AŠ MI NA KRASA. NIKNA 

italiano : Appena ti lascia, manca, l'acqua, fermati e vedi l'acqua signore . Acqua, è l'aiuto. Con di male noi. È su di noi la lastra. Aiutaci. 

Come si vede, contrariamente all'attuale considerazione che l'articolo informa del dono (vaso per profumi e oli) che la figlia Unia di Metelui (figlio di Maeśilalui) e Aśmina (figlia di Krasanikna) fa al defunto padre Metelui, la nostra lettura informa che si tratta di una richiesta di acqua dei morti indirizzata a Lala, perché per l'acqua hanno bisogno di aiuto, poiché sono "i peggiori condizioni" (te lik) sotto la lastra della tomba.

English

Ancient inscription on the Carcegna Vase IV-III bc.

A new reading and understanding of the writing on the CARCEGNA vase - Novara 

In honor and respect of prof. Filippo Maria Gambari.

The study was triggered by the presence of a group of letters VI in the writing of the Carcegna vase, group letters that form the word "ui", water in Albanian, and which are also often found in the writings on the ancient vessels of the city of Adria, on the Adriatic. , once at the mouth of the Po river, today very close to it. The writing of the vase in Carcegna, a town somewhere upstream of the Ticino river, intrigues us because Ticino was also a navigable tributary of the river Po already in ancient times.

Therefore, it is not without reason, the trace of the linguistic relationship through the Albanian language and the languages ​​spoken along the Po River, where Illyrian sailors and merchants arrived, entering the Po River from the Adriatic towards the trade routes crossing the Alps.

To read the article we used the photograph of the vase published in the article "Filippo Maria Gambari. The vascular description of the Carcegna of Miasino and the report of the Italian and Celtic mercenaries", published in "Quaderni di Archeologia del Piemonte 3. Turin 2019 ", as well as the author's consideration for the reading of the already generally accepted writing:

METELVI.MAEŠILALVI.VENIA.METELIKNA.AŠMINA.KRASA NIKNA 

http://www.sabap-to.beniculturali.it/Editoria/QUADERNI/3/06_Q3_iscrizione%20vascolare%20da%20carcegna.pdf?fbclid=IwAR0PdTYtmUXgQPrbFblO13XGcWKxKeRDOzSSJ4dWSfQ_pRls4PQtgFUbRik

Our new reading:

ME TE L VI . MAE ŠI LAL VI . V E NIA.ME TE LIK NA . AŠ MI NA . KRASA NIKNA 

Below we list groups of letters, which form in the Albanian language groups of correct words (gcw.), Correct words, (cw.), Approximate words (aw), correct derived words (cdw.). Each group of letters that forms a group of words is divided into the words that we find that compose it.

1. METELVI (metelui); ME TE L VI* - gpe. As soon as it leaves you, you lack water. 

ME (me) - pdc. As soon as .  

TE (te) - pda. it. 

L (l) - pdc. leaves you. 

VI (ui) - pdc. you lack water.

2. MAEŠILALVI (maešilalui); MA E ŠI LAL VI - gpc. stop and see the water sir.

MAE (mae) - pdc. stop and .

ŠI (ši) pdc. see.

LAL (lal) - pdc. sir.

VI (ui) - pdc. the water .

3. VENIA (uenia); V E NIA* - gpc Water is the help.

V (u) - pdc. acqua.

E (e) - pdc. è. [CIE 5703] 

NIA (nia) - pdc. l'aiuto.

4. METELIKNA (metelikna); 1. ME TE LIK NA*. 2. METELIK NA* - gpc. 1. We are in bad conditions. 2. metelik (mercenary) we. 

ME (me) -pdc. with.

TE (te) - pdc. in.

LIK (lik) - pdc. bad conditions. 

NA (na) - pdec. we are .

METELIK (metelik) - pa. metalik, mercenary.

5. AŠMINA (ašmina); AŠ MI NA - gpe. is upon us. 

AŠ (aš) - pdc.is.

MI (mi) - pdec. upon.

NA (na) - pdc. as.

6. KRASA (krasa) - pa.the slab.

7. NIKNA (nikna) - pa. help as. 

Result:

Etruscan: METELVI.MAEŠILALVI.VENIA.METELIKNA.AŠMINA.KRASA NIKNA 

New reding: ME TE L VI, MAE ŠI LAL VI. VI E NIA. ME TE LIK NA. AŠ MI NA KRASA. NIKNA 

English : As soon as it leaves you, you lack water, stop and see the water sir. Water is the help. We are in bad conditions. Is upon us the slab. Help as. 

As we can see, contrary to the current consideration that the article informs about the gift (vase for perfumes and oils) that the daughter Unia of Metelui (son of Maeśilalui) and Aśmina (daughter of Krasanikna) gives to the deceased father Metelui, our reading informs that it is a request for water of the dead addressed to Lala, because for the water they need help, as they are "the worst conditions" (te lik) under the tomb slab.